Strona główna » Liceum » Język polski » średniowiecze


Literatura średniowieczna.



Poprzednia praca: Rozważania o marności życia i nieuchronności śmierci w "Rozmowie Mistzra Polikarpa ze Śmiercią".
Następna praca: Teatr średniowieczna.



Treść: Gatunki.
ŚWIECKIE - tematyka świecka.
Powieści bretońskie - (X w.) utwory, których fabuła oparta jest na bardzo starych legendach, baśniach i mitach celtyckich:
- romanse "Tristan i Izolda"
- przygodowe "O rycerzach okrągłego stołu"
- mistyczne - o poszukiwanie św. Graala
- rycerskie "Pieśń o Rolandzie"
Chanson de geste (gesta) - pieśni o czynach wielkich rycerzy i władców, o ich wyprawach wojennych, tworzone przez tzw. truwerów. Tak jak "Żywota" tworzyły wzorzec osobowy świętego ascety, tak gesta wzorce króla i rycerza. (por.: epos rycerski).
Przykłady.:
- samodzielne: "Pieśń o Rolandzie", "Pieśń o Nibelungach"(skand.), "Słowo o wyprawie pułku Igora" (słow.);
- cykle: królewski (o Karolingach); Wilhelma (o wojnach z niewiernymi w Prowansji)
Epos rycerski - posiada język ubogi w liczne środki styl., proste i wyraziste charktery, sceny ujmujące i pełne grozy, gesta opierają się o określone wzory kutury, obrazy literackie opiewają ideał rycerza, czerpią ze znanych wzorów(np.:śmierć Rolanda), pełnią funkcję uświadamiającą, przypominają o ideałach. (porównaj: wzorce osobowe)
Narrotor jest wszechobecy i wszechwiedzący. Cały utwór pisany jest językiem podniosłym i poważnym. Świat ukazany jest w dwóch płaszczyzanch: ludzkiej i boskiej. Brak inwokacji.
Etos rycerski - (całokształt uznawanych w określonej grupie społecznej zasad, które regulują zachowanie się jej członków) - związany głównie z poczuciem honoru rycerskiego (nie wezwanie posiłków przez Rolanda) i "ceremoniałem" śmierci (patrz: "Pieśń o Rolandzie").
Romanse - pieśni o tematyce miłosnej ("Tristan i Izolda").
Poezja miłosna (prowansalska) - miłosne pieśni rycerskie (gatuek romansu).
Kroniki i roczniki - utwory o treści historycznej. Cechy kroniki:
- staranna kompozycja, narracja, stylistyka;
- urozmaicenie prozaicznego, epickiego toku opowieści o wstawki wierszowane;
- dbałość o piękno stylu i języka;
- elegancka proza łacińska, dzieląca zdania na równoległe (o zbliżonej liczbie sylab) człony, których paralelność podkreślana jest rymem (tzw. proza rymowana).
Literatura pouczająca (parenetyczna) - np.: "O chlebowym stole."
Na granicy średniowiecza i renesansu znajdują się również wspaniałe sonety (utwory podniosłe) o tematyce miłosnej Dantego do Beatrycze i Petrarki do Laury.
KOŚCIELNE - tematyka duchowna.
Żywoty świętych(hagiografia z łac. hagios=święty i graphein=pisać) - opisy życia i śmierci świętych tworzyły - wzorce osobowe.
Wzorzec kompozycyjny:
1. Prolog - powod skłaniające autora do napisania dzieła;
2. Opowieść właściwa:
- narodziny (cudownie zapowiedziane);
- dzieciństwo i młodość (objawy przyszłej świętości);
- małżeństwo, ślub czystości i ucieczka z domu;
- dzieje jako żebraka i ascety, cuda, boskie interwencje;
-opis męczeńskiej lub świątobliwej śmierci;
3. Ewentualnie - opisy cudów wokół relikwii.
Najsłynniejsza jest "Złota Legnda" Jakuba de Voragine.
Model krytycznego żywotopisarstwa - ks. P. Skarga (XVIw.) (również: legenda (od łac. legere=czytać), pasja (w odniesieniu do męki i śmierci), historia).
Dramaty liturgiczne - teatr kościelny.
Pieśni religijne - hymny pisane anonimowo "Ad maiorem Dei gloriam" ("Ku większej chwale Bożej") na potrzeby religijne.
Wypowiedż lamentacyjna - liryka skargi i żalu (o cechach patrz: "Lament świętokrzyski").
POLSKA.
Kronika Galla Anonima - pierwsze znaczące dzieło polskiej literatury (choć pisane po łacinie) i historii narodowej. Rozmiarami nie doruwnują mu ani "Roczniki", ani "Żywota świętych".
Zamierzeniem kronikarza było opisać chwałę i dzieje Bolesława Krzywoustego; ze względu na niego opisał wszystkich jego przodków, poczynając od legendarnego Piasta. Ten sposób pisania kroniki (łączenia prawdy z legendą i fikcją) wynikał ze znanej zapewnie Gallowi starorzymskiej zasady, że "historia bezpośrednio graniczy z poezją". Najważniejszym wszakże było pisać ciekawie i zajmująco.
Trzyczęściowa "Kronika" została doprowadzona do lat 1109-1113 (zwycięskie walki Bolesława z Niemcami). Nie zawiera żadnej daty rocznej, gdyż głównym zadaniem nie było ukazać porządku chronologicznego (dat), ale powiązania przyczynowo-skutkowe. Tym samym dzieło to nawiązywało do gatunku - gestów.
Gall przedstwaił Polskę jako kraj mlekiem i miodem płynący, Polaków jako ludzi wolnych i wolność kochających, a Bolesława jako władcę poważającego każdego podwładnego (wzorzec króla dosknałego).
Bogurodzica - najstarza polska pieśń religijna (hymn), powstała między X a XIVw., jako twórców ma wymienianych nawet Św. Wojciecha i jego uczniów. W najstarszej znanej nam wesji (1407,8) "Bogurodzica" jest hymnem składającym się z dwóch strof o budowie Apostrofa/Apostrofa/Rozkażnik/Rozkażnik (przypominających stofę soficką). Pierwsze trzy wersy o intonacji wznoszącej (antykadencja), ostatni opadającej (kadencja). Ostatni rozkażnik to tzw. klauzula - "Kyrie elejson".
Każdy wers zawiera przeciętnie jedno wypowiedzenie i posiada część wzoszącą, średniówkę, opadającą i rymy wewnętrzne oraz zewnętrzne żeńskie, parzyste, raczej dokładne - typowa budowa wiersz intonacyjno-zdaniowego.
Środki artystyczne to głównie epitety.
Archaizmy:
1. fonetyczne - sławiena, zwolena (brak przegłosu);
2. fleksyjne - Bogurodzica (DŰC), zyszczy, spuści, raczy -y/-i; w wołaczu majestatyczniejsza końcówka mianownika -a
3. słowotwórcze: Bożyc
4. leksykalne: rodzica, dziela - dla, gospodzin - pan, zwolena - wybrana, ji - o, Bogiem sławiena Ű przez Boga sławiona (stara składnia narzędnik., obecnie dopełniaczowa).
Prośby:
1. ogólna - do Bogarodzicy - "zyszczy, spuści"
2. ogólna - do Jezusa za pośrednictwem Jana Chrzciciela - "słysz modlitwę, napełń myśli"
3. szczegółowa - do Boga - "dać raczy(...) /A na świecie zbożny pobyt,/Po żywocie rajski przebyt"
Legenda o Św. Aleksym - Zapis pochodzi z połowy XVw. i jest kopią wzoru, którego orginał powstał w V-VIw. w Syrii.
Aleksy, syn Eufamijana i Aglijas, któy już w dzieciństwie wykazywał objawy przyszłej świętości, zgodnie z wolą ojca poślubił Fanmijanę, jednak za jej zgodą, dochowując złożonej przysiegi czystości, uciekł z domu i wybrał żywot ascety i żebraka. Przez wiele lat tułał się po świecie. Jego umatwienia były tak duże, iż nawet interweniowała NMP. W końcu trafił pod swój rodzinny dom i tam przez 16 lat, poniżany przez wszystkich, żył w ubóstwie. Dopiero świątobliwa śmierć i jego pośmiertny list odsłoniły tajemnicę życia.
Wiersz Słoty(Złoty)/O zachowaniu się przy stole(o chlebowym stole) - najdawniejszy ze znaych nam utworów o charakterze obyczjowo-dydaktycznym, swego rodzaju podręcznik savoir-viver'u propagujący kulturę zachodu:
- szacnek i usługiwanie przy stole kobiecie;
- kultura przy jedzeniu - nie okazywanie głodu (w wierszu mamy exempla negativa - przykład negatywny, krytykę łakomego sięgania po jedzenie)
Funkcje biesiady(=jedzenie+zabawa+rozmowa):najedzenie się, przyjemność, wesołość płynąca z biesiady - dobry nastrój.
Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią - najdłuższu polski wiersz średniowieczny. Jej tekst urywa się około 500 wresu. Śmierć odpowiadając na pytania Polikarpa rozatcza przed nim obraz swej potęgi i bezwyjątkowego panowania nad wszelkim stworzeniem. Siejąca postrach, nieprzekupna, nieprzejednana zabiera wszystkich, zarówno cnotliwych, jak i grzeszników (szczeólnie ich lubi zabierać) oraz przdstwicieli wszyskich stanów (od żebraka do papieża). Stąd satyryczny i moralizujący ton dzieła.
Utwór wyrasta z długiej, chrześcijańsko-europejskiej tradycji rozważań o śmierci, obejmujących sprawy ostateczne: mękę agonii i śmierć samą, sąd Boży, niebo oraz piekło. Pierwsze utwory tego typu powstały już w IIIw. n.e. Okres niespokojnych kryzysów i wojen XIV-XVw. przyniósł szczególny rozwój dzieł o tematyce "wzgardy dla świata" i akcentuje motyw vanitas, tj.marności (wszystkie uciechy świata podlegają władzy śmierci).
Śmierć ukazana nie jest tutaj jako szkielet z kosą, lecz jako rozkładający się trup niewiaty.
Posłuchjcie, bracia miła - inaczej: to "Żale Matki Boskiej pod Krzyżem", arcydzieło polskiej liryki lamentacyjnej.
Monolog Marii uwydatnia przede wszystkim wymiar matczynego cierpienia (widzi i opisuje pasję Jedynego Syna), jego skalę uczuciową, eksponuje zarazem ludzką wspólnotę odczuć; jest zupełnie inny od "Bogurodzicy".
W "Lamencie świętokzryskim" zwracają uwagę wyrażne opozycje czasowe (przeszłść i doświadczana, dramatyczna terazniejszość) oraz przestrzenne (strefy: ziemska i ponadziemska, duchowa, sakralna, jednoczone zbawczym drogowskazem Krzyża). Współcierpienie z Synem ("compassio") Marii czyni z Niej również Współodkupicelkę.
Najważniejsza cecha: uwidoczniona w pieśni opozycja pionu i poziomu, sfer wertykalnej i horyzontalnej, jest jedną z najbardziej charakterystycznych cech przestrzenno-czasowej struktury wszechświata odzwierciedlanej w sztuce chrześcijańskiej (por. niezliczone dzieła inspirowane motywem "Stabat Mater Dolorosa"- "Stała Matka Boleściwa").
Satyra na leniwych chłopów - satyra piętnująca wady XV-wiecznego chłopstwa (lenistwo, złośliwość, opieszałość) widziana okiem szlachcica.
OBCA.
Pieśń o Rolandzie - epicki poemat napisany w podnisłym tonie, w orginale zapisany aleksandrynem (10 lub 11 zgłoskowcem), z asonansami (rymami mającymi wspólne tylko kilka liter), koncentrujący się wokół wyprawie Karola Wielkiego do Hiszpanii zajętej orzez Arabów (778r.). W "Pieśni" opisane jest zwycięstwo nad poganami, zdobycie Hiszpanii i tragiczna klęska tylnej straży armii, która w trakcie powrotu do Francji została zdradziecko napadnięta w wąwozie Roncenval i po bohaterskiej obronie wycięta. Zginął wówczas kwiat rycerstwa, w tym i hr. Roland - siostrzan Karola Wielkiego.
W "Pieśni" jedną z najważniejszych i najbardziej symbolicznych scen jest scena śmierci Rolanda (będąca swoistym nawiązaniem i wykorzystaniem wzorów epoki jeżeli chodzi o etos rycerski i o godne umieranie bohaterów - ze sceny śmierci Rolanda "przeziera wyrażnie pewien ogólny wzorzec bohaterskiego umierania, który wskutek swej powtarzalności stał się ednym z toposów literatuty europejskiej"[A.W.Labuda]).
- modlitwa za parów;
- modlitwa za siebie do Gabriela;
- wzgórek (jak Golgota);
- upada na wznak pod drzewem, między 4 marmurami (jak Drzewo Krzyża i 4 cnoty główne);
- próba zabrania miecza Ţ śmierć Saracena;
- próba złamania miecza (skoro odchodzi właściciel, "umrzeć" musi i miecz, jego chluba);
- rękawica wzniesiona do nieba (hołd lenny względem Boga);
- wyznanie grzechów Rolanda;
- Gabriel zbiera rękawicę (przyjęcie hołdu, a więc i odpuszczenie grzechów);
- dusza hrabiego idzie do nieba, prowadzona przez anioła Cherubina, świętego Michała i świętego Gabriela.
Opis Durendala:
- nawet słońce nie przyćmi jego blasku;
- miał złotą gałkę z relikwiami;
- był piękny i biały;
- podarowany (obok królewskiej chorągwi) Karolowi przez Boga, dla największego z wodzów cesarskich.
Dzieje Tristana i Izoldy - piękna, poetycka historia, w dzisiejszym kształcie skompilowana przez J. Bediera z dwóch wersji: Thomasa i Beroula. Opowiada o tragicznych kochankach - Tristanie i Izoldzie. Tristan (siostrzan i wasal kr. Koenwalii Marka, zdadzanego, lecz nie ośmieszonego, a uszlachetnionego męża Izoldy) i Izolda - poddani niepokonanej, czarodziejskiej mocy namiętniości, zarazem świadomi zła zdrady, żyjący w ustawicznym napięciu emocjonalnym. poszukujący się i rozłączający - są do dziś żywym symbolem kochanków ucieleśniającym szczęście i cierpienia miłości.
Twórczość Francois'a Villona - żyje w piętnastowiecznym Paryżu, w czasie głodu, wojen, nędzy. Poznaje więzienia, jest złodziejem, ociera się o szubienice. Tworzy wiele bardzo różnych dzieł. Są m.in. "Rozprawa serca y ciała Wilonowego", ale i "Ballady złodziejskie", i wiele, wiele innych. Dwa najbardziej znane to "Mały Testament" tzw. Legaty - pisane w formie żartów oraz "Wielki Testament" - zwierający elementy biografii. Ostatni z tych utworów, oceniany najwyżej "Wielki Testament", jest jakby wyznaniem lirycznym, "pamiętnikiem", w którym możliwe elementy prawdy łączą się z poetycką fikcją. "Śmieję się płacząc" - powiada poeta, prezentując na przemian rozmaite stany swej dwistej, rozpiętej między złem a poczuciem skruchy natury.
W "Wielkim Testamencie" dostrzegamy wątek venitas venitatis - marność nad marnościami.
Twórczość Dantego Alighieri - genialny włoski (florencki) poeta, polityk (stronnik Gwelfów Białych) napisał cykl pieśni, łacińską rozprawę o języku narodowym, zbiór wierszy przeplatanych prozą "Życie nowe", których zawarł opisy wyidealizowanej, platonicznej miłości do Beatrycze (sonety Dantego) oraz najsławniejsze swoje dzieło "Komedię", której potomni w tytule dodali przymiotnik "boska".
"Boska komedia" to opis podróży, jaką odbył trzydziesopięcioletni Dante w ciągu tygodnia od nocy z Wielkiego Czwartku na Wielki Piątek jubileuszowego 1300r. (autor piszący od ok. 1307r. swe dzieło ma już ponad 40 lat).
Dzieło jest uważane za summę średniwiecznej wiedzy teologicznej (summa teologie), filozoficznej i historycznej,(+ własna fantazja Dantego), jest zarazem olbrzymim obrazem ówczesnego, realistycznie odmalowanego świata, z którego zmarłymi przedstawicielami, w tym znanymi także autorowi za ich życia, spotyka się on w czaie swej wizyjnej wędrówki po krainach Piekla. Czyśćca i Raju. Przewodnikami Dantego - pielgrzyma są kolejno starozytny poeta Wergiliusz i Beatrycze; dodatkowych nauk udzielają mu spotkani po drodze zmarli filozofowie, politycy, uczeni, artyści... Rzeczą godną podkreślenia jest fakt, iż Dante rozmawiając nawet z grzesznikami okazuje im szacunek.
Dante wyraziście opisuje swą wędrówkę zarówno w senie dosłownym, jak i alegorycznym, dlatego też utwór ten można interpretować jako historię wyzwolin człowieka, jego wznoszenia się po szczeblach poznania aż do najwyższego, rajskiego, pozarozumowgo pojęcia piękna, dobra i mądrości.
Pomysł nie był orginalny. Już wsześniej po krainach zmarłych chodzili Eneasz, czy Orfeusz, a w średniowieczu upowszechnie znane były tzw. wizje przedstawiające pielgrzymkę żywych do piekła.
Wszystko w dziele jest przemyślane i podporządkowane m. in. - numerologii. Utworem rządzi liczba 3: dzieło składa się z trzech części, pisanych tercyną (strofą trójwersową o układzie rymów: aba, bcb, cdc), każda z 3 części zawiera 33 pieśni i jedną dodatkową pieśń wstępną; każde z królestw zawiera po 9 kręgów.
Budowa piekła (stożek wybity pędem spadającego Lucyfera):
1. ludzie nieochrzczeni;
2. ludzie grzeszący przeciw szóstemu przykazaniu (panuje król Minos);
3. obżartuchy;
4. skąpcy, okrutnicy;
5. gniewający się;
6. miasto heretyków - koniec piekła górnego;
7. krąg pod władzą Minotaura podzialony na trzy rejony: a. mordercy; b.samobójcy; c. lichwiarze i blużniercy;
8. dziesięć czeluści - kara dla tych, którzy nadużyli zaufania innych: a. stręczyciele(jest tu Jazon); b. pochlebcy; c. symoniści (jest tu papież Mikałaj III); d. wróżbici; e. oszuści; g. złodzieje; h. fałszywi doradcy (jest tu Odys); i schizmatycy, fałszerze, podrzegacze (jest tu Mahomet); j.fałszerze prawdy.
9.krąg zdrajców - cztery podokręgi: a. krąg Kaina - zdrajcy bliskich; b. krąg Antenora - zdrajcy kraju i stronnictwa; c. Tolomea - zdrajcy innych; d. Lucyfer - zdrajca BOGA (Judasz) i Cezara (Brutus i Kasjusz).
Budowa nieba opisana jest w/g systemu Ptolemeusza (dziewięć planet, dziewięć nieb, w tym empireum - niebo BOGA).
Dante tworzy też sonety, których genezą jest miłość do Beatrycze (osoby przedstawionej jako piękna, skromna, dobrotliwa, cnotliwa kobieta < miłość czysta - ideał miłości średniowiecznej). Styl sonetów to już "dolce stil nuovo" - "słodki, nowy styl" - idea czystej miłości, dzięki której dusza doskonali się.
Budowa sonetu:
- 14 wierszy w trzech strofach 4:4:3:3;
- rymy: abba abba cac dad (jak w kl. włoskim); abba abba cde edc cde efg (jak w kl. franc.);
- quatriny (4) - charakter narracyjno-opisowy;
- tercymy (3) - charakter fefleksyjno-lryczny.
Nowatorstwo Dantego. Dante jest już przedstwicielem renesansu:
- język narodowy - lingua vulgaris;
- posyacie mitologiczne;
- pisze o sprawach ludzkich;
Jednak jeszcze trwa w średniowieczu:
- pisze naturalistycznie;
- dzieło to - summa teologie.
...


Widzisz tylko część pracy, aby zobaczyć całość, musisz się zalogować.

Nie masz jeszcze u Nas konta? Na co czekasz? ZAREJESTRUJ SIĘ JUŻ TERAZ

Zapomniałeś hasła? Skorzystaj z formularza przypominającego hasło.


Czytano: 2700 , autor: agacjo , Ocena: 78.3

      Blip Śledzik Twitter Facebook Buzz Wykop

Inne podobne teksty do tytułu Literatura średniowieczna.

Literatura powszechna doby średniowiecza.
Literatura parenetyczna; ideał rycerza i władcy oraz ascety; świętego.
Literatura Średniowiecza
Literatura polskiego średniowiecza


Losowe teksty z tej samej kategorii

Wizerunek świętych i rycerzy w literaturze.
Karol Wielki - referat.
Miłość siła uwnieslająca czy niszcząca ?
Rycerskość – tradycja przebrzmiała. Pieśń o Rolandzie.
Idealna kobieta w "Krzyżakach" Henryka Sienkiewicza
Wzorce osobowe epoki średniowiecza odbiciem idei epoki.
Dążenie do ideału etycznego w literaturze średniowiecza
Porównanie idealnego rycerza starogreckiego i średniowiecznego.
Rycerstwo (1)
"Bogurodzica" jako zabytek języka polskiego, historia utworu, walory literackie


Wasze komentarze

Brak komentarzy dla danej pracy.




Zmień kategorię:

Zobacz także:

Język polski
Antyk i Biblia Antyk i Biblia
Barok Barok
Biografie Biografie
Charakterystyki Charakterystyki
Gramatyka Gramatyka
Inne Inne
Konspekty Konspekty
Listy Listy
Materiały do matury Materiały do matury
Młoda polska Młoda polska
Motywy Motywy
Oświecenie Oświecenie
Plany wydarzeń Plany wydarzeń
Pozytywizm Pozytywizm
Prace przekrojowe Prace przekrojowe
Prasówki Prasówki
Prezentacje maturalne Prezentacje maturalne
Recenzje Recenzje
Renesans Renesans
Romantyzm Romantyzm
Rozprawki Rozprawki
Streszczenia Streszczenia
Średniowiecze Średniowiecze
Tematy wolne Tematy wolne
Wiersze Wiersze
Wspołczesność Wspołczesność
XX lecie XX lecie

A A A A - zmień wielkość czcionki


Oceń pracę:

Ocena pracy wynosi 78.3.

Informacje o pracy:

⇒Dodano: 2008-01-30 23:27:58
⇒Czytano: 2700
Autor: agacjo


Dodatkowe opcje:

Drukuj stronę
ZGŁOŚ NARUSZENIE
Wyślij znajomemu
Dodaj do ULUBIONYCH



Dodaj komentarz:

Tytuł:

Treść: