Strona główna » Liceum » Język polski » Prace przekrojowe


Przegląd literatury - od Homera do Bocaccia.



Poprzednia praca: Recenzja "Ogniem i Mieczem". (2)
Następna praca: Jak twoim zdaniem powinna wyglądać dobra klas?



Treść: Biblia
Mitologia
Homer „ Iliada ” i „ Odyseja ”
Starożytność
V wiek ( 475 r.n.e. )
Średniowiecze Średniowiecze w Polsce od chrztu Polski – 966 r
XV wiek
Jan Kochanowski
Renesans Mikołaj Rej
( odrodzenie ) Sęp Szarzyński
XVI wiek
Temat: Cywilizacja , kultura .
Cywilizacja
To stan rodzaju społeczeństwa w danym okresie historycznym uwarunkowany stopniem opanowania potrzeb przez człowieka , a więc ogół dóbr materialnych , środków i umiejętności produkcyjnych oraz instytucji społecznych w powiązaniu z wierzeniami , czyli światem duchowym człowieka .
Kultura
Tworzona dla człowieka i przez człowieka w ramach pewnej grupy społecznej , religijnej czy narodowej , owocem zachowań i działań człowieka są wytwory kultury : architektura i sztuki plastyczne , literatura , teatr , muzyka , film , radio , telewizja , ale także narzędzia i sprzęty użytku , obyczaje domowe i towarzyskie , nazwy etyczne i prawa , obrzędy liturgiczne i zwyczaje religijne .
Literatura jest częścią kultury i możemy ją tylko odbierać w pełni z zrozumieniem kulturalnych kontekstów ( całość tekstu , w którym znajduje się dany wyraz ) z jasną wizją okoliczności , które wpłynęły na kształt artystyczny danego dzieła z zrozumieniem dzieciństwa , z którego dane dzieło wyrasta . fundamentem kultury jest człowiek . Im bardziej wyższe i bardziej wysublimowane ( wyniosłe , szlachetne ) są jego dzieła tym wyższa jest kultura , którą tworzy człowieka .
Etyka
Rozmyślnie nad postępowaniem człowieka np. : czy coś jest moralne czy nie .
Temat: Mitologia .
Mity powstały z nieświadomości ludzkiej były wierzeniami starożytnych greków i rzymian .
Mitologia to zbiór mitów . mit to opowieść zmyślona przez ludzi o bogu , herosie , mitologia nie jest jeszcze religią . religia opiera się na kulcie , na obrzędach , które w przeciwieństwie do mitologii są oporne postępowi czasu . Pierwszymi wierzeniami greków był fetyszyzm ( czczenie przedmiotów martwych ) , w najdawniejszej religii pełno było demonów , mocy nieczystych szkodliwych dla ludzi . przed nimi starano bronić się muzyką , tańcami , przebraniem , Wyznawano wielobóstwo ( religia politeistyczna ) . Z demonami wiązał się kult zmarłych , grzebano ich ze wszelkimi dobrami materialnymi należącymi do nich za życia aby nie wracali na ziemię . Namiętnym głośnym płaczę , rozdzieranie twarzy paznokciami , wyrywaniem włosów usiłowano przebłagać zmarłego aby nie wracał w postaci upiora . Z kultu zmarłych narodził się kult herosów . Herosami byli założyciele osad , rodów , prawodawcy , bohaterowie wojenni , kapłani , prorocy , wynalazcy ułatwiających ludziom życie . Najbardziej były czczone bóstwa chtoniczne – czyli ziemskie . W miarę rozwoju cywilizacji także bogowie nabierali coraz więcej szlachetności i dostojeństwa . Hejod i Homer uprzystępnili grekom cały system bogów z przydomkami , wyznaczyli zakres ich władzy i utrwalili ich postacie . Homer ( z greckiego ślepiec lub zakładnik ) najprawdopodobniej żył na przełomie IX i XIII w. p.n.e. Hejod żył w VIII w. p.n.e. i napisał „Teogonię ” ( rodowód bogów ) . Świat bogów homerycznych to postacie jasne , wyraziste , ludzkie . Są to nieśmiertelni obdarzeni nieziemską siłą i urodą . Obok tego świata bogów funkcjonował system bogów przed homerycznych , zabobonów i wierzeń warstw niższych z elementami grozy demonizmu , krwiożerczości . W okresie hellenistycznym ( IV – I w. p.n.e. ) pod wpływem wypraw Aleksandra Wielkiego wzrasta znaczenie wschodu . Grecja ulega wpływom orientalnym . Bardzo ważne znaczenie wróżby i wyrocznie . Najważniejszą wyrocznią była Delficka . religia greków nie była religiom czystego piękna , beztroskiego ukochania życia . Należy pamiętać o ofiarach z rośli , zwierząt i ludzi , których zabijano na ołtarzach w ofierze bożkowi .
Religia rzymska pierwotnie różniła się od greckiej .Trzeźwi rzymianie o ubogiej fantazji pracowali w pocie czoła na codzienne utrzymanie . Często otaczali się bogami bez imion i przydomków , których używano przy prozaicznych czynnościach . W rozumie rzymian życie ludzkie w najdrobniejszych okolicznościach podlegało władzy i opiece bogów np. : Vaticanus – otwierał usta dziecku do pierwszego krzyku , Cunina – była opiekunką kołyski , Fabulinus – uczył je mówić itp. Ważną rolę odgrywało wróżenie z lotów ptaków , rzucanie ziarna specjalnie hodowanym kurą – jeżeli jadły chciwie to dobry znak ,od takich przypadków zależały nieraz losy ważnych decyzji państwowych . po zetknięciu się rzymian z grekami mitologia grecka wywarła przemożny wpływ na ukształtowanie ich pojęć religijnych.
Istotą i genezą mitu było szukanie odpowiedzi na zagadkę bytu świata i człowieka , jaka jest ich natura i przeznaczenie . Człowiek pierwotny odpowiadał na te pytania opowieścią mityczną .
Mity dzielimy na :
? Teogoniczne ( greckie heos – bóg , gignomai – stał się )
? Kosmogeniczne ( greckie cosmo – świat )
? Antropogeniczne ( Antropos – człowiek )
? Genealogiczne ( Genealogia – rodowód )
Temat: Wartości uniwersalne mitów greckich .
Dedal :
Uważany za wynalazcę siekiery , piły , poziomicy i innych narzędzi . Na Krecie królowi Minosowi zbudował labirynt w Knosos , kiedy Minos nie chciał pozwolić na powrót Dedala do Aten architekt postanowił uciec , w tym celu zrobił dla siebie i syna Ikara skrzydła z piór zlepionych woskiem . Ikar w czasie lotu zbytnio zbliżył się do słońca i w skutek roztopienia się wosku wpadł do morza . mit o Ikarze jest przesłaniem o niemożliwości wszystkich poczynań człowieka , w każdym działaniu musi istnieć racjonalizm .
Syzyf :
Był założycielem i królem późniejszego Koryntu . Za zdradę tajemnic boskich Zeus postanowił ukarać Syzyfa przedwczesną śmiercią . Wysłał po niego Tanetosa ( bóg śmierci ) , którego Syzyf uwięził . Wskutek tego ludzie przestali umierać . Po uwolnieniu Tanetusa na żądanie Zeusa ten skazał Syzyfa w podziemiu na ustawiczne toczenie kamienia pod górę , który po każdym wtoczeniu na szczyt spadał . Stąd powstało powiedzenie „ syzyfowe prace ” Przykłady dwóch wyżej wymienionych mitów świadczą o wartościach nieprzemijających i uniwersalnych . wartości stworzone w mitach greckich przeszły do cywilizacji europejskiej , funkcjonują również dzisiaj . W obszarze literatury polskiej może być przykład powieści S . Żeromskiego „ Syzyfowe prace ” , czy wiersz S. Grochowiaka „ Ikar ” .
Temat: „ Iliada ” Homera głosem o upadku Troi .
Początkowo starożytni przypisywali mu autorstwo Iliady i Odysei . Później twierdzono , że utwory nie są dziełem jednego człowieka lecz powstały jako utwory zbiorowe wielu poetów . Najprawdopodobniej epos grecki wyrósł z ludowych pieśni i podań w oparciu o mitologię i wydarzenia historyczne . Pieśni te przekazywane były przez tak zwanych napsadów , czyli wędrownych pieśniarzy sławiących czyny bohaterów . około VIII w. P.n.e. spisane były przez jednego z takich nazwanego Homerem ( Hom – razem , Aro – składa ; składacz wierszy )
Iliada przedstawia wyprawę greków przeciw Troi w 10 roku oblężenia miasta . miało to miejsce w XII w. p.n.e. przedstawione są wydarzenia kilkudziesięciu dni od zatargu Achillesa z Tegomennonem do pogrzebu Hektora . Iliada jest epopeją .
Epopeja
Jest to obszerny utwór epicki pisany wierszem lub prozom , który przedstawia dzieje narodu lub jego części na tle wydarzeń historycznych .
W Iliadzie dzieje Trojan i Greków ukazane są na tle wojny trojańskiej . Utwór ten posiada wiele wątków dotyczących całego narodu i poszczególnych jednostek . Z realizmem utwór pokazuje :
? Zachowanie
? Wygląd postaci
? Uzbrojenie
? Zwyczaje
? Narody
? Uczty
? Pogrzeby
? Walki
Bohaterami są ludźmi żywymi o wielkim uczuciu i namiętności . Światem ludzi rządzą bogowie .
Temat: Symboliczne treści mitów .
Baśnie i opowieści o cudownych przemianach pasjonowały starożytnych greków . Do tej skarbnicy podań o przemianach sięgnął poeta rzymski Owidiusz , który żył w I w. p.n.e. Opowieść o Narcyzie stała się przysłowiowym powiedzeniem .
Narcyzm
To bezskuteczne umiłowanie siebie zwłaszcza uwielbienie własnej urody . Jest to zamiana człowieka w kwiat .
Temat: Język środkiem komunikacji międzyludzkiej .
Język naturalny
To system znaków dźwiękowych , który powstał drogą naturalnego rozwoju , który służy społeczności ludzkiej do porozumiewania się .
Język sztuczny
To np. esperanto , notacja matematyczno logiczna .
System
Kod języka , zbiór wyrazów i reguł ich łączenia w większe całości ( grupy wyrazowe , zdania , związki frazologiczne , itp. ) .
Warunkami koniecznymi do komunikacji są :
1. Nadawca
2. Odbiorca
3. Kod językowy ( słownictwo , gramatyka danego języka )
4. Kanał komunikacyjny ( powietrze , papier , przewody telefoniczne , fale radiowe i inne nowoczesne nośniki ) .
5. Kontakt ( czyli nośnik przekazywanej informacji np. fale głosowe , fale świetlne , farba drukarska , taśma magnetofonowa itp. ) .
Temat: Biblia źródłem kultury europejskiej .
Biblia to księgi od greckiego „ Biblios ” ( łodyga ) , która staje się materiałem pisemniczym .
Biblia to zbiór ksiąg religijnych judyzmu i chrześcijaństwa . Jest dziełem teandycznym tz. bosko ludzkim , jest źródłem kultury europejskiej .
a) W sferze religijno moralnej ( przykazania dekalogu są podstawą stosunków międzyludzkich )
b) W sferze kulturowej ( natchnienie myślami artystów , pisarzy , inspiracja dla literatury , rzeźby , malarstwa , muzyki ) .
Biblia składa się z ksiąg Starego i Nowego Testamentu ( z łaciny „Testament ” – przymierze ) . Stary Testament zawiera dzieje przymierza Boga z ludźmi ( z Noem , Abrahamem , Mojżeszem i Dawidem ) . Nowy Testament wypełnia te dzieje życiem i działalnością Jezusa Chrystusa . Wszystkie księgi Starego i Nowego Testamentu dzielą się na trzy grupy :
a) Historyczne ( poemat epicki , kronika , nowela , zbiór praw Starego Testamentu , księga rodzaju , pięcioksiąg Mojżesza , księgi wyjścia , księga królewska w Nowym Testamencie , ewangelie ( Mateusza i Marka , Łukasza – synoptyczne „ wspólne spojrzenie ” ) , Jana , dzieje Apostolskie .
b) Dydaktyczne – nauczające ( dialog , monolog , pieśń miłosna , przypowieść , przysłowie , aforyzm . psalm . W Starym Testamencie księga Hioba , księgi psalmów , przysłów , mądrości , Nowy Testament list św. Pawła i innych apostołów .
c) Prorockie ( mowa religijna , kazanie , wyrocznia , przekleństwo , list ,apokalipsa , Stary Testament czterech proroków większych i dwunastu mniejszych , Nowy Testament apokalipsa – księga objawienia św. Jana ) .
Czas powstania Biblii ( Starego Testamentu ) – najstarsze teksty od XII w. do I w. p.n.e. ( Nowy Testament ) od 51 do 96 r. n.e. ( został napisany i stworzony ) . Najstarszy papirus z fragmentem ewangelii św. Jana odnaleziono w Egipcie w latach 98 – 138 . Duchowe konteksty z pergaminu pochodzą z IV –V w. n.e. – cały tekst Starego i Nowego Testamentu .
Przekłady
Najdawniejszym tłumaczeniem Starego Testamentu ( III – II w. p.n.e. ) była septugina ( tłumaczenie siedemdziesięciu na język grecki dla żydów z Aleksandrii , którzy posługiwali się tylko językiem greckim .Całość biblii przetłumaczył na język łaciński w IV wieku św. Hieronim ) .
Sobór trydencki w XVI wieku uznał ten przekład zwany wulgatą za obowiązujący w kościele rzymsko – katolickim . W wiekach XV i XVI w czasie walk wyznaniowych wystąpiło wzmożone zainteresowanie biblią co wpłynęło na tłumaczenia na języki narodowe . W Polsce odnotowujemy biblię królowej Zofii z XV wieku tz. biblia szaroszpacka , biblia Leopolity z 1561 roku , biblia Jakuba Wujka z 1599 roku , biblia tysiąclecia z 1965 roku .
Biblia jest księgą ludzkiego losu , księgą mądrości , księgą sakralną . Biblię odczytuje się w sensie dosłownym i w sensie duchowym .
Apokryft
To tekst anonimowy związany z biblią nie należący do kanonu Nowego i Starego Testamentu . Najczęstsze apokryfty : „ Żywot Matki Boskiej ” , „ Dzieciątka Jezusa ” i „ Ofiara krzyżowa na Golgocie ” .
Temat: Uniwersalne wartości biblii .
Przypowieść
Inaczej parabola ( z greckiego zestawienie obok siebie ) jest typowym gatunkiem literatury moralistycznej . Gatunek ten występuje w literaturze wszystkich czasów postaci , zdarzenia po to aby wyjaśnić nadrzędne prawdy uniwersalne : moralne , filozoficzne , religijne . Cecha ta gatunkowo polega na zestawieniu dwóch rzeczywistości .
Obraz życia codziennego ( świat przedstawiony ) .
Rzeczywistość uchwytna zmysłowo w sferze pojęciowej ( np. moralnej dobro – zło , wina – odpowiedzialność człowieka ) .
Podobnie zbudowane są baśnie . Zrozumienie przypowieści wymaga przejścia od znaczenia dosłownego do znaczenia alegorycznego ( ukryte domyślnie znaczenie ) , albo symbolicznego ( znaczenia zaszyfrowane , możliwość różnych rozumień i interpretacji ) . Odmiana przypowieści jest przykład czyli opowiadanie gdzie znaczną jest dosłowna fabuła .
Apokalipsa
Z greckiego apokalipsis ( odsłonięcie , objawienie ) . Apokalipsa zawiera opis czasów ostatecznych i wyjaśnienia sensu dziejów . Znajdują się tutaj wizje prorockie przyszłych losów , napomnienia , groźby , pouczenia . Księga ma wymiar ponadczasowy , ukazuje zmagania się zła z dobrem , przedstawia chaos i upadek ludzkości , przewrócenie ładu i sensu świata w wymiarze eschatologicznym – eschatos ( ostateczny ) .
Temat: Sofokles „ Antygona ” dramatem o mechanizmach władzy .
Sofokles i jego czasy .
Życie i działalność Sofoklesa przypada na czasy zwycięstwa Aten nad Persami pod Salominą . Żył w latach 496 – 406 p.n.e. Był przyjacielem Peryklesa przywódcy Ateńskiej Demokracji . Napisał około 130 tragedii . Przetrwało do czasów współczesnych tylko siedem ( Król Edyp , Edyp e koronie , Antygona ) . Twórczość Sofoklesa współzawodniczy z tragediami jego rówieśników Ajschylosa ( wprowadził drugiego aktora ) i Eurypidesa ( monologi odsłaniające postaciowe wnętrze ) . Sofokles wprowadził do dramatu trzeciego aktora . W czasie Sofoklesa jak i wyżej wymienionych dwór tragików następuje pełny rozkwit potęgi politycznej i kulturowej wraz z rozwojem Demokracji Ateńskiej .
Tragedia .
Była najwyżej ceniona wśród starożytnych gatunkiem literackim . Tragedia w V wieku p.n.e. znajdowała się w szczytowym okresie rozwoju . Podstawowym źródłem , z którego czerpała klasyczna tragedia był mit „ Antygona ” oparta jest na mitach tebońskich o tragicznym losie rodu Labtakydów . Tragedia w społeczeństwie greckim spełniała nie tylko funkcję kulturową i estetyczną ale społeczną i polityczną . Problemem były wówczas różne poglądy nad pochodzeniem prawa . Dyskutowano czy ważniejsze jest prawo naturalne pisane porównywalne z prawem boskim ,czy prawo umowne ustawowe , a także czy władz ziemska jest w mocy wydawać ustawy nie zgadzające się z owym prawem naturalnym boskim . Czy obywatel ma obowiązek poddać się takim rozporządzeniom .
Antygona jest dramatem o mechanizmach władzy .
Dramat Antygona to dramat zagadnień moralnych . Antygona i Kreon reprezentują dwie różne postawy moralne i stąd rodzi się konflikt między prawem boskim ( Antygona ) i prawem Ludzkim ( Kreon ) . Aby zaistniała tragedia musi w tym konflikcie zginąć wybitna jednostka . W dramacie Sofoklesa przegrywa zarówno Antygona jak i Kreon . Konflikt główny to Antygona – Kreon powodujący następne konflikty, Hajman – Kreon , lud – Kreon , Ismaena – Antygona . Mechanizmy władzy i prawdę państwa , interesów ponad jednostkowych reprezentuje Kreon . Kreon sprzeciwia się woli ludu . Jego bezwzględność a nawet okrucieństwo wynika nie z zaporczywości i gniewu a tylko z bezwzględnej i zimnej konsekwencji rozumowania .
1. Antygona to dramat władzy , dramat postaw moralnych ?
2. Co jest ważniejsze prawo ludzkie czy prawo boskie ?
3. Czy władza nad ludźmi musi się różnić od postaw moralnych jej jednostek ?
Prawo moralne to zespół cech charakteru decydujących o życiu i postępowaniu danej osoby !!!
Temat: Literatura i filozofia starożytnych .
Liryka grecka wieków VII – IV p.n.e. cechuje się bogatym wyborem różnych autorów . Należą tu tacy poeci jak Archilach , Alkman , Ankreon , Simonides , Pindor ( słynne ody ) , Safona ( największa poetka starożytnej Grecji żyła na przełomie VII – VI wieku p.n.e. na wyspie Lesbos . Skupiała wokół siebie grono młodych dziewcząt w kole czcicielek Afrodyty . Zajmowała się ich wykształceniem muzycznym i wychowaniem . Była przede wszystkim poetką miłości szczególnie pieśni weselnych . Imię Safony stało się symbolem kobiecej poezji starożytnej Hellady .
Wśród gatunków poezji greckiej pojawiły się między innymi takie pojęcia jak :
Tren
Pieśń lamentacyjna , żałobna , wyrażająca żal z powodu czyjejś śmierci ( Pindor ) .
Melika
Liryka w ścisłym związku z elementem muzycznym ( Anakreon , Safona ) .
Filozofii :
Horacy ( 65 –8 roku p.n.e. )
Jeden z największych liryków rzymskich , autor satyr i pieśni wzorowanych na Alkajosie , Safonie , Pindorze .l Jego pieśni – cormina ( zawierają tematykę erotyczną , biesiadną , refleksyjną , religijną . Jest autorem „ Ars poetica ” – sztuka poetycka zwana także listem do Pizomów . Teoria europejskiej twórczości poetyckiej opierała się na tym wzoru do XIX wieku .
Wergiliusz ( 70 – 19 roku p.n.e. )
Rzymianin , jego główne dzieło to „ Eneida ” ( epopeja o Enenaszu ) . Bakoliki ( sielanki ) , Georgiki ( poemat o rolnictwie ) . Eneida wyrosła z zespolonych mitów greckich ( Odyseja i Iliada ) , przetworzonych w legendy państwa rzymskiego . Epos ten wyrósł z dwóch filozofii . Stoickiej z wiary w opaczność boską , która kieruje losami świata , miała z góry wyznaczyć Rzymowi szczególną misję historyczną . W Polsce znany był już w XV wieku ( Grzegorz z Sanoka ) .
Filozofia
To nauka o poznawaniu sensu życia i sposobie jego godnego prowadzenia .
Seneka powiedział wiem , że nic nie wiem .
Epikur powiedział pantaraj ( wszystko ) .
Arystoteles ( 384 – 322 roku p.n.e. )
Najwybitniejszy uczony i filozof grecki , był synem lekarza Nikomacha , pochodził ze Staginy . Przez dwadzieścia lat przebywał w Akademii Platońskiej w Atenach gdzie zdobył wszechstronne wykształcenie , prowadził samodzielnie badania i wykłady . Pełnił też w ciągu kilku lat funkcję wychowawcy Aleksandra , następcy tronu królewskiego . Większość dzieł Arystotelesa powstało jako „ pisma szkolne ” , przeznaczone do użytku szkolnego .
Lucjusz Ateusz Seneka ( I wiek p.n.e. )
Mieszkał w Rzymie , był wychowawcą przyszłego cesarza Nerona i dygnitarzem za jego rządów . Autor popularnych pism etycznych i licznych tragedii wzorowanych na literaturze greckiej .
Platon ( 427 – 327 roku p.n.e. )
Filozof grecki , twórca pierwszego systemu idealizmu obiektywnego zwanego platonizmem . Według Platona świat rzeczywisty stanowi niedoskonałe odbicie istniejącego realnie świata doskonałych idei , prototypów rzeczy .
Epikur ( 341 – 270 roku p.n.e. )
Filozof grecki przedstawiciel starożytnego materializmu , kontynuator Ateński Demokrata . Stworzył system filozoficzny zwany epikuryzmem . Założył filozoficzną szkołę epikurejczyków . zajmował się głównie etyką ( teoria szczęścia tożsamego z dobrem ) .
Temat: Kształtowanie się języka ogólnonarodowego .
Podobieństwa i różnice między językiem polskim a innymi językami słowiańskimi .
Wszystkie języki słowiańskie pochodzą od jednego wspólnego języka prasłowiańskiego . Brak z tego czasu zabytków piśmiennictwa około V wieku n.e. Wspólnota prasłowiańska rozpadła się na trzy grupy :
? Zachodniosłowiańskie
? Wschodniosłowiańskie
? Południowosłowiańskie
ZachodniosłowiańskieWschodniosłowiańskiePołudniowosłowiańskie
Język polski
Język czeski
Język słowiański
Język górnołużycki
Język dolnołużycki
Język rosyjski
Język ukraiński
Język białoruski
Język bułgarski
Język słowiański
Język serbsko – chorwacki
Język macedoński
Do dzisiejszego dnia istnieją pewne podobieństwa wśród języków słowiańskich , zachodzą również różnice . Najstarszym słowiańskim językiem literackim był tak zwany starocerkiewnosłowiański ( SCS ) – wzniósł się z języka starocerkiewnego i starosłowiańskiego . W tym języku zachowały się zagadki z IX wieku .
Przegłos polski – oboczność samogłosek e – o , e – a ,w współczesnym języku polskim są pozostałością dawnego procesu fonetycznego zwanego przegłosem polskim np. e – o : wieźdź – wozić , nieść – niosem ;
e – a : lesie – las , wierzyć – wiara .
Przegłos ten nazywa się polskim ponieważ zaszedł on tylko w kształtującym się naszym języku . Zachodził on między IX – XI wiekiem .Odstępstwa od zaszłych zmian spotykamy jeszcze w tekstach staropolskich i średniopolskich np.
- sławienia , zwolenia ( Bogu Rodzica )
- powiedał ( Legenda o świętym Aleksym )
- powiedają ( Rozmowa z mistrzem Polikarem przed śmiercią )
- jedło ( Rzekcy – Szymanowca )
Iloczas .
System samogłosek ustnych w języku prasłowiański był bardziej rozbudowany niż dzisiaj w języku polskim . Występowały samogłoski długie ; a , e , o , i , y , u . Samogłoski krótkie ; a , e , i , u , y oraz ( jery ) b – miękkie i twarde (czas wymawiania zredukowany ) . Jery stojące na końcu wyrazu ( słabe ) znikneły . Jery mocne ( wewnątrz wyrazu ) wydłużyły się przez co w dzisiejszej samogłosce np. koniec – kon , pies – p .
To zróżnicowanie samogłosek na długie i krótkie zredukowane nazywamy iloczasem .
W dzisiejszych czasach iloczas nie występuje . Pojawiał się od XVI wieku . Odziedziczone jery zaginęły w XI – XII wieku , pozostały ślady jerów . Pewnym z nich jest e ruchome : pies – psa , sen – snu . Iloczas zaginął na przełomie XV i XVI wieku pozostałością jest występowanie dziś ó .
Akcent .
Początkowo swobodny jak w rosyjskim , potem słaby , dynamiczny , akcent na przedostatniej sylabie .
Od gwar plemiennych do języka narodowego .
Język polski należy do grupy języków słowiańskich , a wraz z nią do rodziny języków indoeuropejskich . W grupie języków słowiańskich bliższe językowi polskiemu były dorzecza ( dialekty ) lechickie ( również wymarłe dialekty : połabski , pomorski ) . Język ogólnonarodowy czyli odmiana kulturalna języka narodowego jest tą odmianą , która jest upowszechniana przez szkołę , administrację , literaturę , prasę – służy ona jako środek porozumiewania się we wszystkich dziedzinach wszystkich członków narodu . Język literacki , czyli pisemna odmiana języka ogólnego utożsamiany bywa z językiem literatury pięknej czyli ze stylem artystycznym . Powstanie języka literackiego jest trudne do ustalenia , istnieją spory uczonych na ten temat . Można przepuszczać , że już w pierwszej połowie XIX wieku istniał dobrze ukształtowany ponaddialektalny język , który możemy uważać za prototyp ogólnonarodowego języka literackiego .
Periodyzacja – rozwój literatury i języka .

Periodyzacja historyczno – językowaPeriodyzacja historyczno – językowa
Okres staropolskiŚredniowiecze
Tak zwana literatura
staropolska
Okres średniopolskiOświecenie
Barok
Okres średniopolskiOświecenie
Romantyzm
Pozytywizm
Młoda Polska
Dwudziestolecie międzywojenne
Zmiany w dziedzinie słownictwa .
Słownictwo polskie pochodzące z języka prasłowiańskiego rozwijało się wzbogacając język o nowe wyrazy , również zapożyczone . Duży wpływ na rozwój naszego języka miała łacina i greka . Zapożyczyliśmy od tych języków wiele słów nadając im tylko spolszczoną postać głoskową np. kościół , kapłan , anioł ,Piotr , Andrzej , Maciej . W danym okresie kolonizacji niemieckiej wiele wyrażeń , a szczególni nazwy rzemiosł zapożyczono z języka niemieckiego np. sołtys , gwint , bruk ,dekarz , farba , ganek , dach . W okresie odrodzenia zaczęły się pojawiać w słownictwie terminy pochodzenia włoskiego np. altana , fresk , kalafior , sałata , marcepan . Z kontaktów z Węgrami pozostały naleciałości z języka węgierskiego np. giermek , tabor , baca , kontusz . Wreszcie zapożyczenie wyrazów francuskich ( za czasów królów elekcyjnych ) np. fryzjer , agrafka , awangarda , dama , gorset ,szarża . Były też wpływy innych języków .
Temat: Sztuka starożytna źródłem inspiracji poetów współczesnych .
Temat: Liryka miłosna .
„ Pieśń nad pieśniami ”
Tytuł znaczy tyle co najdoskonalsza pieśń . Jest to jedyna w piśmie świętym księga , w której nie mówi się o Bogu wprost , ani o narodzie wybranym .Jest to utwór do czytania równoczesnego na kilku poziomach stwierdził to Czesław Miłosz . Podobnie Anna Kamieńska uznaje możliwość alegorycznej wykładni poematu jako dziejów doszukiwania się Boga , duszy ludzkiej – oblubienicy .
Współczesna biblistyka sądzi , że „ Pieśń nad pieśniami ” jest dojrzałym owocem myśli teologicznej proroków o oblubieńczym stosunkiem Boga do narodu wybranego . Zawarte utwory w „ Pieśni nad pieśniami ” składają się na niezrównanej piękności zbiór świeckiej liryki miłosnej .
Pełno tak zwanych śmiałych metafor , alegorii , jest to jeden z najwspanialszych erotyków w literaturze światowej . Pieśń mówi o narodzinach miłości i jego dojrzewaniu . O próbach jakim ją poddano , jej utwierdzeniu o radości i owocach jakie przynosi oraz o potędze i tryumfie .
Świętego Pawła „ Hymn do Miłości ”
Utwór zawiera prawdy związane z życiem człowieka , ideał powszechnej miłości bliźniego , wiara w człowieka , miłość jako wartości nadające sens życia ludzkiego .
Temat: Wizja człowieka i świata średniowiecza .
Epoka średniowiecza zaczęła się od upadku Zachodniego Cesarstwa rzymskiego a 476 roku i trwała do XV wieku . Polskie średniowiecze trwało około 500 lat od X do XV wieku . Czasy początkowe średniowiecza to okres sporów o władzę między Cesarstwem a Papiestwem . Kościół doprowadza do dominacji swoich rządów . Nauka znajduje się również pod kontrolą kościoła , jest ona dostatecznie do potrzeb religii . Szkoły istniały przy klasztorach i przy katedrach . Uczono przede wszystkim teologii i filozofii . Filozoficzne poglądy na istnienie człowieka wywierały decydujące wpływy na kształtowanie się człowieka średniowiecza .
Świętego Augustyna ( 354 – 430 roku )
Ujmował człowieka jako zawieszonego , umiejscowionego między bytami aniołów i bytami zwierząt . To umieszczenia człowieka między bytami wyższymi i niższymi powodowało poczucie wewnętrznego rozdarcia , rodziło konflikt między cielesnością a duchowością człowieka . Święty Augustyn analizując psychikę człowieka odkrył wartości refleksji nad samym sobą .
Święty Tomasz z Akwinu ( 1225 – 1274 roku )
Rozważając miejsce człowieka na „ drabinę Bytów ” uznał , że przeznaczony dla niego szczebel hierarchii jest celowo dla niego przewidziany i naturalny . Człowiek odpowiednio umieszczony na tej drabinie musi sprostać swej roli , dlatego filozofia tomistyczna kładzie taki nacisk na problemy etyki , która normowała życie człowieka wskazanymi cnotami zwłaszcza roztropności .
Święty Franciszek z Asyżu ( 1182 – 1226 roku ) – Franciszkanizm
Zapoczątkował wielki ruch odmiany ,oralnej w świecie pełnym okrucieństwa . Franciszkanizm to program – do dziś żywy – wiary radosnej , prostej płynącej z wszechstronniejszej miłości do świata i stworzenia , miłości podobnej ewangelicznym dosłownym nauką miłosierdzia , ubóstwa , braterstwa .
Pierwsze ośrodki życia kulturowego powstają na dworze królewskim , książęcym , przy kościołach i katedrach . Pierwsze wyższe uczelnie to :
? 1200 rok Sorbona w Paryżu
? XIII wiek Padwa , Bolonia – we Włoszech
? 1364 rok Akademia Krakowska
Obowiązującym światopoglądem był teocetyzm .
Literatura w średniowieczu powstawała w języku łacińskim , była to literatura religijna i świecka . Gatunki literacki :
? Żywoty świętych
? Legendy o świętych
? Apokrypty ( historia z życia kogoś )
? Pieśni religijne
? Kroniki ( duży okres w czasie )
? Roczniki ( wydarzenie zapisane jednorazowo obejmujące jeden rok )
Literatura średniowiecza miała charakter przede wszystkim dydaktyczny , moralizatorski . Przekazywała ona dwa ideały ludzi średniowiecza :
W literaturze religijnej asceta ; ( człowiek wiecznie umartwiający się , doskonalący się wewnętrznie , żyjący w nędzy , upokorzeniu aby zasłużyć na szczęście wieczne ) .
W literaturze świeckiej rycerz ; ( waleczny , oddany swemu władcy , gotowy zginąć w imię wiary chrześcijańskiej ) .
Średniowiecznymi formami teatralnymi są głównie misteria religijne .
Sztuka :
Dominowały dwa style :
? Romański
? Gotycki
Styl romański powstał na zachodzie Europy w końcu X wieku i przetrwał do XIII wieku .
Architektura
Najwspanialsze zabytki tego stylu znajdują się we Francji : kościoły zbudowane z kamienia początkowo na planie koła ( rotunda ) , później jako trójnawowa bazylika , na planie zbliżonym do krzyża . Cechą charakterystyczna tej architektury są półkoliste sklepienia , otwory okienne i drzwiowe . Grube masywne mury , małe okna , wysokie wierze upodobniały je do budowli obronnych . zabytki w Polsce :
? Rotunda Najświętszej Marii Panny na Wawelu z X wieku
? Podziemia katedry w Poznaniu , Gnieźnie , Wrocławiu , Płocku , Kruszwicy
? Tum pod Łęczycą
Rzeźba
Sceny biblijne były również wzory roślinne i zwierzęce jako ornamenty do dekoracji okien , gzymsów , portali , kolumny . Do najwspanialszych zabytków należą :
? Kolumny w kościele Trójcy w Strzelinie
? Drzwi gnieźnieńskie wykonane z brązu , pokryte płaskorzeźbami przedstawiającymi życie i śmierć świętego Wojciech .
Malarstwo
Wyłącznie religijne , a oprócz tego ozdoby na rękopisach czyli iluminacje oraz barwne ozdoby malowane na tynkach ścian ( polichromie – oznaczenia na kolory ) . Dominują barwy złote , czerwone , srebrne . Na obrazach podkreślona jest wielkość Boga i znikomość człowieka . Brak na nim perspektywy i realistycznych proporcji ciała ludzkiego .
Styl gotycki od XIII do XV wieku .
Architektura
Kościoły wysokie , strzeliste budowane z cegły , sklepienia krzyżowo – żebrowe , łuki ostre , wysokie otwory okienne , przypory wzmacniające mur . We wnętrzu jasno w oknach barwne witraże . Ściany zdobi się cegłą pokrytą polewą układaną w różne wzory . Fasada czyli główne wejście bogato zdobione . Najważniejsze zabytki :
Francja :
? Katedra Noterdame w Paryżu
Polska :
? Katedra na Wawelu XIV wiek
? Katedra w Gnieźnie XIV wiek
? Kościół Majoracki w Krakowie XVI wiek
? Kościoły w Toruniu , Wrocławiu , Gdańsku i Poznaniu ( katedra )
Rzeźba
Liczne nagrobki np.
? Jagiełły
? Kazimierza Wielkiego
? Ołtarz Wita Stwosza
Postacie ludzkie mają naturalne wielkości , zachowana jest proporcja , realizm .
Malarstwo
Nadal liczne polichromie , pojawiają się już tematy świeckie . Pod koniec XVI wieku zaczyna się malarstwo sztalugowe .
Temat: W kręgu średniowiecznych wartości rycerskich na przykładzie „ Pieśni o Rolandzie ”.
Streszczenia wybranych fragmentów pieśni.
„ 140 ”
Bohater Roland patrzy na pobojowisko po bitwie i prosi Boga o przyjęcie duszy poległych Francuzów do nieba .
„ 168 ”
Roland czuje zbliżającą się swoją śmierć i udaje się na wzgórek , w kierunku Hiszpanii , gdzie chce umrzeć jako zwycięzca .
„ 169 ”

Przebiegły Saracyn udaje martwego aby zdobyć broń Rolanda . Tą bronią jest miecz .
„ 170 ”
Roland leży konający pod drzewem i zwraca twarz ku Hiszpanii . W obliczu śmierci przypomina sobie ojczystą Francję , swego króla Karola . Prosi Boga o przebaczenie za popełnione grzechy . Bóg wysłuchał jego prośbę i poprzez swoich aniołów zabrał jego duszę do nieba .
Obok literatury religijnej w średniowieczu wyrósł drugi nurt zasadniczy , literatura rycerska , dworska . Jest to literatura świecka z poza kręgu kościoła ukazująca inny rodzaj wzoru do naśladowania , inny typ bohatera . Utwory te będące poematami rycerskimi zawierały wiele wątków baśniowych ( potwory , karły , czarownice , olbrzymi , smoki ) . Najważniejsze i najbardziej znane są trzy cykle opowieści :
? W Anglii cykl rycerzy okrągłego stołu skupiony wokół legendarnego króla Artura ,
? W Niemczech cykl karłów ( Nibelungów ) strzegących wielkiego skarbu w Renie .
? W Francji cykl o cesarzu Karolu Wielkim i jego dwunastu paladynach .
Podmioty rycerskie pojawiły się też wśród narodów słowiańskich , do nich należy „ Słowo o wyprawie Igora ” , utwór staroruski z XII wieku . Utwory należące do epiki rycerskiej krążyły początkowo jako opowieści ustne , dopiero później spisane . Cechą ich jest anonimowość Autora , ukazanie tego samego tematu w różnych ujęciach , przekształcenie się bohatera i zdarzeń w kolejnych wersjach .
Pieśń o Rolandzie to poemat francuski zapisany na początku XII wieku , ułożony znacznie wcześniej . Podstawą tego utworu były tworzone przez wędrownych śpiewaków tak zwanych truwerów ( ministrali ) . Pieśń o bohaterskim rycerzu francuskim , który osłaniając powrót wojsk Karola Wielkiego króla fraków zginął w Hiszpanii w walce z przeważającymi siłami Sarecynów . Charakterystyka Rolanda :
? Wierność królowi
? Ślepe zaufanie dla króla
? Wielki chrześcijanin , nienawidzi pogan , kultywuje poczucie wyższości w stosunku do Arabów ( Sarecynów )
? Odważny , ceni wysoko swój honor , dba o swoją sławę
? Wielki patriota , uznaje braterstwo broi
? Dobry przyjaciel , nie zdradza swoich towarzyszy , poczuwa się do odpowiedzialności za poddanych
? Mściwy z rządzą zemsty
? Nie zna uczucia strachu .
W pieśni o Rolandzie pojawiają się nowe elementy życia społecznego i służby Bogu , władcy i ojczyźnie . Budzi się poczucie odrębności narodowej .
Temat : Tristian i Izolda opowieść o miłości i cierpieniu .
Jest to opowieść o tragicznej miłości dworskiej dwojga ludzi Tristiana i Izoldy . Wypity przez pomyłkę napój miłosny połączył ich serca na zawsze . Izolda została żoną króla Marka , Tristian był jego poddanym , do tej chwili życie pary kochanków było pasmem cierpień miłosnych . Miłość jest od nich samych silniejsza , od ich zdrowego rozsądku , zakochani oszukują prawowitego małżonka , ryzykują własnym życiem , wygnany z kraju Tristian umiera od ran i żalu za ukochaną . Izoldzie pęka z rozpaczy serce po śmierci kochanka . Dopiero po ich śmierci miłość tryumfuje z grobu Tristiana wyrasta głóg i wnika do grobu Izoldy . Jest to symbol wiecznej niezniszczalnej i prawdziwej miłości .
Historia pary kochanków była częstym motywem wielu utworów literackich w różnych epokach . Dzieje Tristiana i Izoldy to poetycko baśniowa opowieść o miłości wiarołomnej , występnej , nie znającej granic , sięgającej za grób . W opisie bohaterów zauważamy tragizm trzech postaci ; Tristiana , Izoldy i króla Marka .
Temat: Ideały ludzi średniowiecza .
Legenda o świętym Aleksym .
1. Żywoty świętych przedstawiające ideał ascety miał charakter dydaktyczno – moralizatorski i służył do pouczania ludzkości jak żyć . Fanatyzm religijny i niski poziom wiedzy wpłynęły na popularyzacje apokryfów . Legenda powstała w Syrii w XI wieku , przetłumaczono ją na język polski a XV wieku przez autora anonimowego .
2. Aleksy dla zbawienia wyrzekł się dobrobytu , osobistej godności , życia rodzinnego , władzy itp.
3. Wiecznym umartwianiem się osiągnął zbawienie duszy , szczęści , został uznany świętym
4. Cechy charakteru :
? Chojny dla biednych
? Litościwy
? Współczujący
? Religijny
? Miłosierny
? Nie był egoistą
5. Wzorce postaw życiowych : kompetencja – rozmyślanie , heroizm , ascetyzm – praktykowanie cnót .
6. Terminologia .
Hogigrafia
Dziedzina piśmiennictwa chrześcijańskiego obejmująca : żywoty świętych , legendy o ich życiu .
Literatura parenetyczna
Są to utwory piśmiennicze kształtujące i propagujące wzorce postępowania związane z odgrywaniem określonych ról społecznych np. : opisy życia i postępowania panujących .
Temat: Najstarsze zabytki piśmiennictwa w języku polskim .
Cechy piśmiennictwa średniowiecznego
1. Alegoryzm .
Czyli obrazowe przedstawienie zjawisk i pojęć , obraz lub opowiadanie o umownym znaczeniu przenośni . Moralizowanie i pouczanie sprzyjało powszechnemu stosowaniu przysłów .
2. Rozwój epiki , liryki i dramatu .
Najważniejsze utwory zapisano w dwóch głównych rodzajach literackich „ epika i liryka ” .
3. Dramat średniowieczny ,.
Rozwinął się w kościele z okazji różnych świąt , głównie z okazji Bożego Narodzenia i Wielkanocy . Rozkwit dramatu nastąpił w XIV i XV wieku – przybrał wtedy formę wielkich widowisk scenicznych zwanych misteriami . W przerwach wystawiano intermedia – krótkie dowcipne , rubaszne ( wesołe teksty , używanie donośnych wyrażeń , gwara ) prostackie formy teatralne .
Polskie piśmiennictwo średniowieczne .
1. Złota bulla papieska papieża Incentego z 1136 roku skierowana do arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba zawierała pierwsze pojedyncze nazwy polskie ( imiona osobiste , nazwy miejscowości – około 400 słów ) .
2. Księga henrykowska około 1270 roku – kronika klasztoru cystersów w Henrykowie na Dolnym Śląsku zawiera pierwsze polski zdania .
Day ut ia pobrusa , a ti poziwai
( Daj niech ja pokręcę żarnami , a ty odpoczywaj )
3. Kazania Świętokrzyskie XIII , XIV wiek – tekst polski
4. Psałterz floriański z XIV , XV wieku przeznaczony dla królowej Jadwigi , zawiera trzy wersje językowe : łacińską , polską i niemiecką .
5. Biblia królowej Zofii tłumaczona na język polski w połowie XV wieku dla ostatniej żony Władysława Jagiełły .
6. Bogurodzica z XII , XIII wieku – tekst polski
7. Legenda o świętym Aleksym z XV wieku
8. Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią , koniec XV wieku ( najobszerniejszy utwór wierszowany )
9. Żale Matki Boskiej pod Krzyżem ( Lament Świętokrzyski ) z XV wieku
10. Satyra na leniwych chłopów z XV wieku – autor anonimowy pochodzenia szlacheckiego
11. Pieśń o zdobyciu Jędrzeja Tenczyńskiego z XV wieku
12. O zachowaniu się przy stole – wiersz Słoty z początku XV wieku , dydaktyczny , omawiający zasady dobrego tonu w obyczajności w wiekach XIV i XV
13. Roczniki i kroniki
A. Roczniki – były to luźne zapiski w języku łacińskim prowadzone rok po kroku przez zakonników klasztorów umieszczone początkowo na marginesach . Dotyczył różnych zdarzeń w dziejach kościoła , a także wydarzeń historycznych .
B. Kroniki – były dłuższe , zawierały opisy wydarzeń historycznych w porządku chronologicznym .
a) Najstarsza kronika pochodzi z XII wieku – Kronika Gala Anonima . Doprowadzona do roku 1113 , jest to przykład literatury rycersko – dworskiej .
b) Z XIII wieku pochodzi Kronika Polska Mistrza Wincentego Kadłubka – opisuje czasy legendarne .
c) Kronika Wielkopolska Janka z Czarnkowa z XIV wieku – jako pamiętnik opowiada o czasach Kazimierza Wielkiego , Ludwika Węgierskiego .
d) Historia Polski Jana Długosza ( Roczniki czyli Kroniki Sławnego Królestwa Polskiego ) z XV wieku . Największe osiągnięcie pisarskie polskiego średniowiecza . Dzieło o znaczeniu europejskim .
Temat : Bogurodzica – zabytek języka polskiego i kultury .
Pieśń towarzyszy człowiekowi przez całe życie . Przez długie stulecia pieśń rozpowszechniali śpiewacy . W starożytnej Helladzie byli to aojdoiwe i rapsodowie . W średniowiecznej Francji truwerzy i trubadurzy , w Anglii bardowie , w Saksonii skaldowie , w Niemczech minezengerzy , na Rusi skomoruchy , w Polsce Irce , rybałci .
W wiekach średniowiecza w kościele za sprawą papieża Grzegorza Wielkiego ( VI - VII wieku ) wykształcił się chorał gregoriański , czyli melodia pieśni śpiewana chóralnie bez akompaniamentu instrumentalnego .
Taki sposób wykonywania ma najstarsza polska pieśń religijna „ Bogurodzica ” . Jest to pieśń maryjna , hymn dynastyczny , carmen patrium ( pieśń , ojczyzna ) .
1. Bogurodzica jest przykładem poezji melicznej – jest to pierwszy hymn narodowy autorstwa nieznanego .
2. Powstała prawdopodobnie w XII lub XIII wieku , nie zachował się jednak żaden zapis z tych czasów . Najstarszy zapis datuje się na początek XV wieku . Początkowo pieśń składała się z dwóch zwrotek . Z upływem lat przybyło zwrotek do stanu dwudziestu dwu.
3. Pierwsza zwrotka jest prośbom do matki Boskiej o wyjednanie łask dla ludzi u swego Syna . Druga zwrotka to prośba narodu ba za sprawą Jana Chrzciciela Bóg dał im życie w dostatku i by zasłużyli na życie wieczne .
4. Bogurodzica skomponowana była prawdopodobnie przez autora częściowo obeznanego z poezją i muzyką . Wzorce zostały zaczerpnięte z hymnów grecko – bizantyjskich , albo z pieśni łacińskich .
5. Wiersz jest asylabiczny tz. poszczególne wersy mają różną ilość sylab , jest to cecha wiersza średniowiecznego .
6. Kompozycja .
Dwuczłonowość i treściowy oraz składniowy paralelizm ( podobieństwo składniowe następujących po sobie zdarzeń , lub ich członów np. Bogurodzica dziewica u Twego Syna Gospodzina ) .
7. Rymy .
Wewnętrzne ( wewnątrz wersu ) – powodują rytmiczność , melodyjność utworu .
Zewnętrze – nieregularne .
W tekście występują ścisłe rymy żeńskie np. słowiena – zwolenia , brak rymów męskich np. stół , wół , kół .
Wiersz zdaniowo rytmiczny cechuje się brakiem jednakowej ilości sylab , a w późniejszym czasie nastąpiła budowa wiersza sylabicznego . Nowy system wersyfikacji pojawił się dopiero w XVI wieku .
Wyraz
StaropolskiBrzmienie
współczesneUwagi
Bogurodzica
Bogarodzica Jest to złożenie celownika z mianownikiem przeszło na złożenie z dopełniaczem
SławienaSławionaJest to wpływ języka czeskiego , przegłos polski e > o ; pozostałość w gwarach np. czym się zamiata : mietła , wiesna
Bogiem sławiena
ZwolenaPrzez Boga wielbiona
WybranaJest to dawna forma imiesłowa biernego . Wpływ języka czeskiego – czechizm .
GospodzinaPanDopełniacz , wyraz staropolski – archaizm ; miał znaczenie : pan , władca , używany przede wszystkim w odniesieniu do Boga . Pierwotne znaczenie szerokie tego wyrazu : pan , władca , gospodarz , gospodyni , ugaszczający gości uległo zawężeniu . Ślady tego dawnego znaczenia znajdujemy dziś w wyrazach : gospoda , gospodarz , gospodyni .
Zyszczy Pozyskać , Zjednać Druga osoba trybu rozkazującego , obecnie dłuższa forma rozkaźnika .
SpuścićSpuść , ZeślDruga osoba liczby pojedynczej , dawniej dłuższa forma rozkaźnika .
DzielaDla ( twego działa )Z języka starocerkiewnosłowiańskiego , jest to archaizm leksykonalny .
KrzchicielaChrzcicielaZamiana spółgłoski k > ch , zachowano w gwarze .
BożyczeSynu BożyWołacz od rzeczownika Bożyc – Syn Boży .
Usłysz, Słysz , NapełńWysłuchaj ,
NapełnijSą to krótsze formy rozkaźnika .
JąźKtóraArchaizm leksykonalny , zaimek bierny , biernik liczby pojedynczej z partykułą ż .
JegoźCzego ,o co prosiDopełniacz liczby pojedynczej składnia staropolska ., archaizm leksykonalny czyli słownikowy .

Temat : Współczesność i średniowiecze .
Krzysztof Kamil Baczyński „ Modlitwa do Bogurodzicy ” . Próba analizy tekstu wiersza .
1. Co świadczy o formie modlitwy ?
a) Tytuł
b) Wzorce z Bogurodzicy z przełomu XII i XIII wieku
c) Skierowanie swoich próśb do Matki Boskiej
2. Jaką rolę odgrywa w tym utworze anafora ( wyraz powtarzający na początków wersów , która ) .
Pośrednik między człowiekiem a Bogiem , wysłuchuje naszych próśb do Syna .
3. Do czego nawiązuje poeta ?
Baczyński nawiązuje do oryginalnego tytułu „ Bogurodzica ” do tradycji narodowej związanej z tym utworem tytułem i treścią .
Symbolika liczb i innych układów .
3 – Trójca Święta
10 – Potrójność Trójcy Świętej , jedność jej samej ( 3x3+1=10 ) , to wszystko równe jest
najwyższej doskonałości .
4 – Cztery sensy biblijne
Duchowy
Moralny Eschatologiczny
(zasada postępowania człowieka) (zbawienie i życie pośmiertelne)
Typiczny
(Alegoryczny w Starym Testamencie . Zapowiedź wydarzeń w Nowym Testamencie )
Czterej ewangeliści : Mateusz , Marek , Łukasz , Jan .
Cztery cnoty kardynalskie : roztropność , wstrzemięźliwość , sprawiedliwość ,męstwo .
7 – siedem sakramentów i siedem części .
Na uprzywilejowanych znaczących liczbach opierano rozmaite zabiegi , chwyty np. : trójdzielność kompozycji tekstów literackego ( „ Boska komedia ” – Dantwani) .
Lewica – miejsce dla potępionych np. w scenach sądu najwyższego .
Prawica – miejsce dla wybranych .
Południowa strona katedry była zarezerwowana dla postaci z Nowego Testamentu . Północna strona katedry zarezerwowana na wyobrażenia ze starego Testamentu . Brak perspektywy w malarstwie . Na jednej płaszczyźnie równocześnie przedstawiano obok siebie kilka scen z różnych okresów i miejsc życia postaci . Ówczesny widz nie oglądał po kolei on widział tak zwane widzenie duchowe : łączenie przeszłości , teraźniejszości i przyszłości .
Temat: Synteza wiadomości średniowiecza .
Dorobek literacki średniowiecza polskiego trudno ocenić na tle kultury europejskiej . Inaczej przedstawia się nasza literatura , inaczej też na gruncie czysto polskim . Z punktu widzenia ogólnoeuropejskiego jest on nikły , nie zawiera utworów które mogły by reprezentować nasza literaturę w uniwersalnej literaturze średniowiecznej , jak np. : dzieła zachodnich literatów – Boska komedia Dantego ( 1265 – 1321 ) we Włoszech .
Utworzenie państwa polskiego w X wieku to fakt , który przyczynił się do wejścia Polski w orbitę gotowego świata cywilizacji feudalnej , stając się jej współuczestnikiem . Polska musiała wytworzyć nowe wartości kulturalne , proces te trwał długo i powoli hamująco wpływały na nią takie fakty jak geograficzna izolacja . leżącego na uboczu państwa Piastów , jak jego rozwój polityczny prowadzący do rozdrobnienia na małe księstwa jak wreszcie ustawiczne walki na pograniczu lub najazdy pustoszące cały kraj . Dopiero od epoki Kazimierza Wielkiego ( 1310 – 1370 ) , od jego europejskiej polityki o aspiracja mocarstwowych powstaje stałe , trwałe podłoże materialne , na którym możne rozwijać się kultura umysłowa . Sprzyjała temu działalność Akademii Krakowskiej ( 1364 rok ) . Od tej chwili rozwój kultury umysłowej przywiera na sile by w ciągu 150 lat dosięgnąć poziomu ogólnoeuropejskiego . Piśmiennictwo , które zaledwie zdobyło się w ciągu trzech i pół wieków na dwie kroniki łacińskie , kilka żywotów świętych i kilka drobniejszych zapisów . W okresie XV wieku i pierwszym dziesięcioleciu XVI wieku – do 1543 roku rozwija się imponująco wydając kompleks zjawisk literackich , które tworzyły podwaliny dalszego rozwoju literatury . Literatura nasza odrabia zaległość , stwarza język literacki kształtując odpowiednio na wzorach łacińskich , usiłuje ona przyswoić sobie gatunki literackie najpospolitsze , a więc pieśni religijne , opowiadania legendarne lub apokryficzne by następnie spróbować sił własnych na polu utworów z rzeczywistością polską i poświęconych jej artystycznym odtworzeniu . Wykształcona proza , która pod ta treść potrafi wyrazić obcą treść potrafi wyrazić całkowicie swobodnie i naturalnie . Doskonali częściowo środki ekspresji poetyckiej . Wiersz polski stosowano przede wszystkim w pieśni religijnej , rozwija się w granicach od ośmiozgłoskowca do trzynastozgłoskowca z przewagą tego pierwszego . Rymy jego są pospolite w najlepszym razie gramatycznie dominują rymy „ średniowieczne ” to jest oparte na zgodności samej tylko zgłoski końcowej wyrazów np. dawa – miewa , chleb – potrzeb . Twórczość literacka powstała między 1492 ( koniec średniowiecza ) , a kończy się w 1543 roku ( początek renesansu ) , jest zjawiskiem przejściowym – reprezentuje zmierzch alegoryzmu średniowiecznego , który towarzyszy wrzaskowi humanizmu renesansu .
Rozprawka jest formą wypowiedzi pisemnej będąca wynikiem rozważań nad jakimś zagadnieniem , parta jest na wyjaśnianiu , uzasadnieniu i wnioskowaniu . Celem rozprawki jest potwierdzenie lub obalenie jakiejś tezy . wymaga trójdzielnej kompozycji :
1. Wstęp – teza
2. Rozwinięcie – argumenty
3. Zakończenie – uwagi jakie nasuwają się w uzasadnieniu tezy .
Jeżeli teza nie wydaje się od razu rzeczywista , budzi wątpliwości można przyjąć inny układ treściowy :
1. Wstęp – wysunięcie zagadnień wymagających wyjaśnień
2. Wyjaśnienia oparte na argumentach
3. Teza
Temat: Ortografia polska . Zasady poprawnej pisowni .
1. Cztery sposoby pisemnego utrwalania mowy .
Pismo Piktograficzne ( obrazkowe )
Najstarsze liczy około 6000 lat – każde słowo jest utrwalane za pomocą rysunku przypominającego wyglądem daną rzecz . pojęcie abstrakcyjne trudne do przedstawienia . Piktogramów używano w Starożytnym Egipcie .
Pismo Ideograficzne
Znaki graficzne całkowicie zatraciły cechy obrazu przypominającego daną rzecz . Pismo te wynaleźli Majowie . Zmodyfikowane pismo Ideograficzne to dzisiejsze pismo chińskie . Na tej zasadzie funkcjonują oznaczenia liczebników we wszystkich językach ,
Pismo sylabowe
Wynalezione w Azji Mniejszej . Tego rodzaju pismo używane jest w Japonii .
Pismo głoskowo – literowe
Najbardziej precyzyjna , najbardziej ekonomiczne , jest powszechnie używane w Europie . Istnieją tak zwane dwa alfabety grecki i łaciński . Alfabet grecki został przystosowany do właściwości języka Starocerkiewnosłowiańskiego ( SCS ) . W ten sposób powstała cyrylica używana do dzisiaj przez Rosjan , Ukraińców , Białorusinów , Bułgarów , Serbów i Macedończyków . Pozostałe narody przyjęły alfabet łaciński .
2. Kształtowanie się ortografii polskiej .
Dostosowanie alfabetu łacińskiego do właściwości fonetycznych języka polskiego było połączone z istotnymi trudnościami . Liczba głosek w języku polskim była prawie dwukrotnie większa niż w języku łacińskim . Początkowo kilka różnych ale zbliżonych głosek np. c , cz , ć , k – oznaczono jednym znakiem K . Prowadziło to do nieporozumień i dlatego wprowadzono uzupełnienia .
a) Przez umieszczenie nad lub pod literami dodatkowych znaków diakrytycznych w postaci kropek , przecinków , kresek , ogonków , dwukropków powstały :
Ź , Ż , Ć , Ś , Ń , Ó , Ę , Ą , Ł
b) Przez stosowanie liter podwójnych na oznaczenie tych spółgłosek polskich , których nie znał język łaciński :
CZ , SZ , DZ , DŹ , DŻ , RZ
Dwuznaki te utworzono na wzór dwuznaków CH używanego już w języku łacińskim w wyrazach zapożyczonych z greki .
Ostatecznie podstawowe zasady polskiego systemu ortograficznego zostały ukształtowane na przełomie XV i XVI wieku . Dokonało to się w bezpośrednim związku z rozwojem sztuki drukarskiej i rozwojem piśmiennictwa , ukształtowany wówczas polski styl ortograficzny jest jak na owe czasy opracowany bardzo dobrze .
3. Dostosowanie zasad ortografii polskiej .Ortografia polska opiera się na czterech zasadach:
Zasada fonetyczna ( fonetyczna )
Całkowita , stała odpowiedniość między głoskami a literami . Jak wymawiamy tak piszemy : las , kot , głowa , kajak , kolano .
Zasada morfologiczna ( nauka o formach wyrazów , odmiana i tworzenie wyrazów )
Istota polega na zachowaniu prawidłowej pisowni rdzeni przedrostków , przyrostków w odmianach wyrazów co zapewnia podstawową komunikatywną funkcję języka .
Wietrzny bo wiatr
Wieczny
Wieczny bo wiek
Karze bo kara
Każe
Każe bo kazać
Zasada historyczna
Stosowanie liter np. : rz , ó , w , w wyrazach rzeka , rzecz , rzeźba , góra , król , pozór , jest uzasadnione tylko historycznie . Zakres stosowania zasady historycznej jest stosunkowo niewielki , ogranicza się do rozróżniania : rz , ź , ó , ch , h , które jest oparte na tradycji historyczno – językowo – kulturalnej , a nieco współczesnej wymowie spółgłosek .
Etymologia
To nauka o pochodzeniu i pierwotnym znaczeniu wyrazów .
Zasada konwencjonalna ( umowna )
Pisownia wielkich liter na początku niektórych wyrazów . Z wielkiej litery piszemy wyrazy , które są nazwami własnymi . wyrazy pospolite piszemy małą literą . Przymiotniki utworzone od nazw własnych piszemy małą literą np. : polski – Polska . Sprawą konwencji jest również pisownia rozdzielna lub łączna grup wyrazowych np. : Zielona Góra , Stary Sącz , Biały Stok , Krasnystaw . Konwencją jest również zasada , że partykułę „ nie ” z rzeczownikami , przymiotnikami , przysłówkami piszemy razem np. : nieszczęsny , niedobry , nieprędko . Z czasownikami piszemy rozdzielnie np. : nie robię , nie wychodzę , nie ma . Z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy albo razem albo rozdzielnie w zależności od znaczenia np. : nie palący – w tej chwili , niepalący – taki , który wogle nie pali .
Z powyższej zasady wynika , że pisownia polska jest w zasadzie pisownią fonetyczno – morfologiczną , dzięki czemu nasza ortografia jest bardziej zbliżona do języka mówionego niż np. : ortografia angielska czy francuska .
Temat: Charakterystyka epoki . Renesans wyrazem indywidualizmu człowieka .
Renesans czyli odrodzenia w Europie to okres przypominający nam wieki XIV , XV i XVI . Kolebką renesansu są Włochy . Zaczątki rozwoju w Italii pojawiają się w drugiej połowie XIV wieku . Pełen rozkwit odrodzenia przypada tam na wiek XV . Jego schyłek datuje się na pierwszą połowę XVI wieku .
Renesans
Jest prądem obejmującym sumę objawów , nowożytnych przemian w różnych dziedzinach życia ideologii i sztuki . Następuje spotęgowanie twórczości na wszystkich polach szczególnie na polu architektury , rzeźby i malarstwa .
Pojawia się nowy pogląd na świat i nowe ustosunkowanie do źródeł kultury . Nowe oblicze społeczne otrzymuje kultura , gdy miejsce kościelnego i rycerskiego ducha zajmuje inicjatywa ogólnego mieszczaństwa ( Florencja , Niderlandy ) i świecki przepych dworów ( wśród których zresztą góruje przez pewien czas dwór papieski ) . Gwałtowny rozwój miast włoskich spowodowany był ożywieniem handlowym ze Wschodem w czasie wypraw krzyżowych rozwijało się rzemiosło i przemysł . powstaje nowa klasa mieszczaństwa , która chce żyć dostatnie , a nawet rozpustnie . Wśród społeczeństwa istnieje gwałtowny prąd od wiary do wiedzy – rozwój wyższych uczelni , chęć poznawania świata , liczne odkrycia geograficzne . W 1543 roku Mikołaj Kopernik opublikował dzieło o teorii chelicentrycznej . we Włoszech działa humanista Leonardo da Vinci ( malarstwo , technika ) .
Nowy pogląd na świat polegał na umiłowaniu piękna i radości życia , na ukształtowanie nowego ideału człowieka . Miejsce średniowiecznego hasła Bóg i niebo zajmuje zupełnie inne „ świat i piękno słowa ” . Odrodzenie w Polsce przypada na wiek XVI podobnie jak w innych krajach Europy . Znamiona przemian kulturowych pojawiają się u nas już w drugiej połowie XV wieku . Najbardziej rozkwita renesans polski za czasów Zygmunta Augusta i Stefana Batorego . Nazywamy ten okres złotym wiekiem kultury i literatury . Twierdzi się , że zaczął się on w roku 1543 wydaniem „ Krótkiej rozprawy ” przez Mikołaja Reja , a zakończył w 1584 roku to jest z datą śmierci Jana Kochanowskiego . Ostatnie lata XVI i początek XVII wieku ( 1620 rok to zmierzch tej epoki ) . W bogatej panoramie życia kulturowego epoki , na szczególne wyodrębnienie zasługuje humanizm i reformacja . Odrzucono teocentryzm głoszony przez kościół i wprowadzono antropocentryzm . Humanizm ( Homo – człowiek ) to kierunek życia umysłowego , który koncentrował się na sprawach człowieka . jako dewizę przyjęto powiedzenie rzymskiego poety Terencjusza ( 190 – 159 rok p.n.e. ) „ Człowiekiem jestem i nic mi co ludzkie obce mi nie jest ” .
Reformacja będąca wielkim ruchem religijnym wyrastającym z ówczesnych konfliktów atakowała głównie ostoję feudalizmu – kościół katolicki , w swoim bojowym okresie była sojuszniczką humanizmu i renesansu , ponieważ podważała władzę największego autorytetu średniowiecza . Odrodzenie charakteryzowało się też nawrotem do kultury starożytnej – Grecja , Rzym . W odmienny sposób spoglądano na wytwory tej kultury w starożytnej literaturze i sztuce szukano wzorów postępowania .
Leonardo da Vinci ( 1454 – 1519 )
Włoski malarz , architekt , rzeźbiarz , teoretyk , technik , badacz przygód i filozof , jeden z największych autorytetów renesansy . Obrazy i freski religijne oraz portrety o harmonijnej kompozycji i proporcjach , łagodnym światłocieniu : Dama z łasicą , Madonna w śród skał , Ostatnia wieczerza , Mona Lisa ; wynalazki techniczne i naukowe .
W 1467 roku Leonardo został uczniem w pracowni florenckiego malarza Andrei del Verrochia ( 1435 – 1488 ) . Podobno mistrz przestał malować , kiedy odkrył , że uczeń przewyższa go talentem ! Leonardo najwięcej nauczył się obserwując i poznając otaczający go świat . Przyglądał się ludziom na ulicach i szkicował ich twarze . Obserwował wody rzeki Arno i porównywał je z płynącymi po niebie chmurami .
Leonardo utrwalał na rysunkach wyniki swoich odkryć i obserwacji . Przed namalowaniem obrazu planował i rysował całą kompozycję zwracając uwagę nawet na ton malowania . Rysowanie był najlepszym sposobem robienia notatek . Leonardo w licznych szkicownikach pozostawił różne zapiski i rysunki – od projektów machin wojennych po układ mięśni konia ( pracodawcami byli książęta i przedstawiciele europejskich rodów królewskich , którzy często zamawiali projekty nowego rodzaju uzbrojenia ) .
Studiował anatomię , aby zrozumieć , w jaki sposób porusza się ciało ludzkie . potrafił dokładnie narysować to , na co patrzył , ale wykonywał taż rysunki z wyobraźni . Zręcznymi pociągnięciami pędzla umiał wiernie odtworzyć na płótnie zarówno odległy krajobraz jak i łagodnie uśmiechniętą ludzką twarz . Uważał , że światło i cienie mogą się na obrazie bez wyraźnego rozgraniczenia jak dym czy mgła .
W 1911 roku Mona Lisa ( Lisa gherardini , żona medyka del Giocando – portret z 1503 roku ) został skradziony z paryskiego Luwru . sprawcą okazał się były pracownik tego muzeum , który pod płaszczem wyniósł obraz . Chciał go sprzedać we Florencji antykwariuszowi , który zawiadomił policję . Złodziej tłumaczył się , że chciał , aby obraz powrócił do swojej ojczyzny . skazano go na rok więzienia .
Dante Alighieri ( 1265 – 1321 )
Najwybitniejszy poeta włoski , brał udział w życiu politycznym Florencji , główne dzieło „ Boska Komedia ” – uczony poemat oparty na całym dorobku myśli i sztuki średniowiecznej , uznany za jedno z najwybitniejszych osiągnięć poetyckich .
Francesko Petrarka ( 1304 – 1374 )
Poeta włoski otwierający okres humanizmu europejskiego , arcydzieło literatury świata II conzoniere ( pieśń ) zbiór liryków głównie sonetów , opiewających idealną miłość Petrarka do Laury , w języku łacińskim między innymi pisma polemiczne , poemat epicki .
Rafael – właściwie Rafaelo Santi ( 1483 – 1520 )
Włoski malarz , jeden z największych artystów epoki renesansu , obrazy religijne , a zwłaszcza Madonny ( Piękna ogrodniczka , Madonna Sykstyńska ) , portrety ( Leon X z kardynałem ) , freski ( w Stanzach i Loggiach watykańskich , kierował budową bazyliki świętego Piotra w Rzymie ) , styl pełen harmonii i klasy , piękna , wielki wpływ na sztukę europejską .
Papież Juliusz II był mecenasem umiejącym dostrzec rodzący się talent . Gdy usłyszał o młodym malarzu z miasta Urbino , Rafaelu zlecił mu wykonanie malowideł w swych prywatnych pokojach w Watykanie .
Michał Anioł – właściwie Michelangelo Buonrroti ( 1475 – 1564 )
Urodził się w Capresie , we włoskiej prowincji Taskani . Mając kilka tygodni rodzina razem z nim przeniosła się do Florencji . Od młodości miał ambicje artystyczne i po skączeniu szkoły posłany został do pracowni rzeźbiarza Bertoldo di Giovaniego w 1489 roku.
Michał Anioł jest jednym z największych artystów jacy kiedykolwiek żyli , jego twórczość obejmowała malarstwo , architekturę , rzeźbę . do największych jego arcydzieł można zaliczyć :
? Pieta 1497 – 150
? Dawid 1501 – 1504
? Święta Rodzina 1503 – 1504
? Kaplica Sykstyńska 1508 – 1511
? Sąd ostateczny 1536 – 1541
Temat: Boccacio – Dekameron , analiza , interpretacja ( 1313 – 1375 ) .
Rok 1348 był dla Florencji rokiem klęski i żałoby , zaraz morowa opanowała miasto jak i ogromną część Europy . Ten ponury epizod stał się przyczyną powstania książki , która miał być źródłem wesołości dla wielu pokoleń . Pomysł stu nowel oprawionych w opowieść ramową znamy także z opowieści 1001 nocy . Ten pomysł należy w literaturze do kompozycji szufladkowej . Baccacio wkłada swe opowieści w usta dziesięciu osób , które uciekły z miasta przed zarazą . Osiąga efekt artystyczny , wprowadzając na przemian dwie kontrastowo przeciwne sobie tendencje – jedności i rozmaitości . symetryczny podział na dziesięć dni ułatwia łączenie nowel w grupy o pokrewnej tematyce , a zwłaszcza o wspólnej tonacji , jak miłość , tragedia , lub sytuacje farsowe , figle płatane mężom przez żony . Przykazanie naczelnym mądrości życiowej dla Boccaciego jest zgodność z naturą – pogodne przyjęcie jej praw . Najpotężniejszą siłą , która włada człowiekiem jest miłość . Największy sukces artystyczny towarzyszy autorowi w opowieści o „ sokole ’ . Tryumf jest osiągnięty dzięki dyskrecji i delikatności , dzięki prostocie opowieści o sokole , którego życie jest poświęcone dla ukochanej kobiety ....


Widzisz tylko część pracy, aby zobaczyć całość, musisz się zalogować.

Nie masz jeszcze u Nas konta? Na co czekasz? ZAREJESTRUJ SIĘ JUŻ TERAZ

Zapomniałeś hasła? Skorzystaj z formularza przypominającego hasło.


Czytano: 2252 , autor: agacjo , Ocena: 131.5

      Blip Śledzik Twitter Facebook Buzz Wykop

Inne podobne teksty do tytułu Przegląd literatury - od Homera do Bocaccia.

Brak podobnych prac w bazie danych.

Losowe teksty z tej samej kategorii

Miłość Ligii i Winicjusza – anachronizm czy raczej niedościgły ideał?”
Obraz życia rodzinnego w literaturze i malarstwie.
„Wierność ideałom młodości czy kariera i nadzieja na sukces życiowy? Moje refleksje na temat wyborów moralnych bohaterów literatury Młodej Polski i Dwudziestolecia Międzywojennego”
"Jam jest dwór polski" - Korczyn i Soplicowo.
Czy można ustalić granice ludzkiego poświęcenia?
Rozważ w jakim sensie i w jakim stopniu historia naszego narodu wpłynęła na kształt literatury XIX-XX wieku.
Błądzenie jest rzeczą ludzką - czy wina i kara wpisane w doświadczenia bohaterów literackich mogą być dla czytelnika przestrogą i pouczeniem?
Motyw ogrodu i róży.
Motyw miłości w kulturze na przestrzeni wieków.
Który z programów: polskich romantyków czy polskich pozytywistów jest ci bliższy i dlaczego? Uzasadnij wybór.


Wasze komentarze

Brak komentarzy dla danej pracy.




Zmień kategorię:

Zobacz także:

Język polski
Antyk i Biblia Antyk i Biblia
Barok Barok
Biografie Biografie
Charakterystyki Charakterystyki
Gramatyka Gramatyka
Inne Inne
Konspekty Konspekty
Listy Listy
Materiały do matury Materiały do matury
Młoda polska Młoda polska
Motywy Motywy
Oświecenie Oświecenie
Plany wydarzeń Plany wydarzeń
Pozytywizm Pozytywizm
Prace przekrojowe Prace przekrojowe
Prasówki Prasówki
Prezentacje maturalne Prezentacje maturalne
Recenzje Recenzje
Renesans Renesans
Romantyzm Romantyzm
Rozprawki Rozprawki
Streszczenia Streszczenia
Średniowiecze Średniowiecze
Tematy wolne Tematy wolne
Wiersze Wiersze
Wspołczesność Wspołczesność
XX lecie XX lecie

A A A A - zmień wielkość czcionki


Oceń pracę:

Ocena pracy wynosi 131.5.

Informacje o pracy:

⇒Dodano: 2008-02-01 19:16:15
⇒Czytano: 2252
Autor: agacjo


Dodatkowe opcje:

Drukuj stronę
ZGŁOŚ NARUSZENIE
Wyślij znajomemu
Dodaj do ULUBIONYCH



Dodaj komentarz:

Tytuł:

Treść: