Stanislaw Wyspianski

Treść: Stanisław Wyspiański
Był on twórcš niezwykłym.Był "wszystkim":malarzem,grafikiem,poetš,
nade wszystko dramaturgiem.Był nowatorem,twórcš przestrzennego
"teatru ogromnego".Kolebkš jego talentu był Kraków,ale studiował też
w Paryżu.Długo nieznany,zyskał sławę i popularnoœć po triumfie
"Wesela" w 1901r.A był artystš niezwykle płodnym,fascynował go
antyk,historia powstań,mitologia i Kraków,i historia œredniowiecza,
i dzieje legendarnej Polski (np.historia Wandy).Zmarł bardzo młodo bo w wieku 38 lat.
Wyspiański urodził się i umarł w Krakowie,Kraków był scenš,na której
rozegrał się krótki i tragiczny dramat jego życia.Umiał on ukazać piękno
swego miasta,umiał również,jak nikt przed nim,wyrazić tęsknoty swego
pokolenia.Chociaż był jednostkš na wskroœ odrębnš na tle swojej generacji,chociaż atakował biernoœć i ciasnotę poglšdów œrodowiska
krakowskiego,bez miasta swego żyć nie umiał.Właœnie z tej specyficznej
,tak częœto nieznoœnej dla artysty atmosfery krakowskiej czerpał soki dla
swej bujnej twórczoœci.
Gdy Staœ miał 3 lata w życiu jego rodziców zaczšł się okres bardzo ciężki.Jego brat Tadeusz zmarł zaraz po urodzeniu na zapalenie mózgu a
ojciec Franciszek nie potrafił opanować pocišgu do alkoholu.Coraz
częœciej dochodziło do konfliktów pomiędzy rodzicami również z
powodu choroby nerwów matki,która zaostrzała się w miarę postępujacej
grużlicy.Warto wspomnieć,że rodzice Stanisława byli poniekšd artystami
choć Franciszek zajmuje w historii rzeżby miejsce nieznaczne a wiersze
i produkcje muzyczne Marii nie wyszły poza kršg najbliższej rodziny.
18 sierpnia 1876 r.matka umiera pozostawiajšc siedmioletniego synka samego z ojcem.
W 1879 r. Wyspiański majšc 10 lat zaczyna uczęszczać do najstarszej polskiej szkoły œredniej - Gimnazjum œw.Anny czyli Nowodworskiego.
Zamieszkał z babkš ze strony ojca i ciotkš - Albinš Wyspiańskš.
Już w tym okresie dzieciństwa zarysowuje się różnorodnoœć jego zainte-
-resowań,z których najsilniejsze było teatrem.Rok 1886 zaznaczył się
w zainteresowaniach teatralnych Wyspiańskiego pierwszš próbš twórczo-
-œci scenicznej.Był to fragment dramatyczny zatytułowany "Batory pod
Pskowem" napisany pod wpływem obrazu Matejki.
Wiosnš 1887 r. Wyspiański zadał maturę i wkrótce potem wybrał się
na pierwszš samodzielnš wycieczkę po wschodniej małopolsce.
Rozpoczyna studia w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych gdzie się zapisał bedšc jeszcze w gimnazjum jako uczeń nadzwyczajny. .Rozpoczyna jednoczeœnie studia na Un. Jagiellońskim w zakresie
historii sztuki.W Szkole Sztuk Pięknych Wyspiański nie był bezpoœrednim uczniem Matejki,niemniej spotkał sie ze szczególniejszym
zainteresowaniem z jego strony i wyróżniajacš opiekš.Dowodem zaufania starego miostrza stało sie wciagniecie młodego studenta do pracy przy projektowanej przez siebie polichromii koœ.Mariackiego.
W lutym 1890r. przed ukończeniem studiów w Krakowie udał się w swš 1 podróż zagr. przez Wiedeń,pól. Włochy (Wenecja,Werona,Mediolan)
oraz Szwajcarie do Francji i z powrotem przez Niemcy i Pragę powrócił
do kraju.W Monachium zafascynowały Wyspiańskiego dramaty muzyczne Wagnera.To właœnie ten artysta i jego dzieła w dużej
mierze przyczyniły się do wyzwolenia pragnień podjęcia własnej twórczoœci w dziedzinie dramaturgii.Kolejnym etapem w Życiu twórcy
był wyjazd na stypendium do Paryża.Tam obok studiów i własnej
praktyki malarskiej uczęszczał możliwie najwięcej do teatrów.
W tym czasie powstawały próby dramatopisarskie-niezachowane utwory
"Fantaœci","Hiob","Wanda", zalšżek przyszłej "Legendy" i "Daniel".
W sierpniu 1894 r.powraca Wyspiański do Polski i pozostaje w Krakowie
nieomal na stale.
Z pierwszych lat po powrocie do rodzinnego miasta pochodzš doœć liczne
portrety i w szczególnoœci studia twarzy dziecięcych odzn.się oryginalna
stylizacjš i nowatorska na tle tradycji polskiego malarstwa portretowego
XIX w.-prostotš.
Po przejęciu teatru krakowskiego przez Tadeusza Pawlikowskiego Wyspiański otrzymał szansę spełnienia sie jako dramaturg.W listopadzie
1898r.wystawiona została "Warszawianka" co zainaugurowało teatralne
dzieje dramaturgii Wyspiańskiego.W następnym roku odegrany zostanie
"Lelewel".Od wrzeœnia 1897r. Wyspiański podjš współpracę z pismem
"Życie" jako twórca jego formy graficznej i oryginalny ilustrator.
W życiu osobistym artysy zachodziły zaœ fakty,które zadecydujš o przyszłym jego losie.Nagle ujawniła się choroba,która przemieniła resztę
jego życia w mękę do czasu tragicznie wczesnej œmierci w pełni sił kreacyjnych.Jesieniš 1900 r zawarł twórca małżeństwo z młodš chłopkš
Teodorš Teofilš Pytkównš.W tym okresie swojego życia stworzył
Wyspiański swoje najsłynniejsze sztuki.Wybiegajšcy w stronę póŸniejszego w dziejach sztuki europejskiej teatru ekspresjonistycznego
"Legion" nie został wystawiony ani w Krakowie ani we Lwowie.
Entuzjastycznie przyjęto zaœ "Wesele",które wysoko wyniosło sławę
Wyspiańskiego,który zaczšł byc postrzegany jako "wieszcz narodowy",
kontynuator romantycznych poetów-wieszczów na progu nowego
stulecia.
Na przełomie lat 1903/1905 powstaja kolejne dramaty:"Wyzwolenie",
"Bolesław Œmiały","Achilleis","Akropolis","Noc listopoadowa".
Wyspiańskiego opuszczajš jednak siły fizyczne,nieuleczalna choroba
wcišż postępuje.Koniec życia (od wrzeœnia 1906r.) spędził Wyspiański
na wsi,w Węgrzcach pod Krakowem.Przewieziony do krakowskiej
kliniki juz w stanie krytycznym zmarł 28 listopada 1907r. Zwłoki jego
przewieziono do grobów zasłóżonych,na Skałkę.Pogrzeb stał się
manifestacja narodowš....